Ekspertka: ziołolecznictwo sprawdza się jako kuracja wspierająca

Ziołolecznictwo najlepiej sprawdza się jako kuracja wspierająca terapię lekami syntetycznymi - tłumaczy prof. Ewa Osińska z SGGW. Choć np. przeziębienie możemy leczyć naparami ziołowymi, to w poważniejszych schorzeniach niezbędne są leki chemiczne. Zioła mogą wspierać tę kurację, wzmacniając działanie leków lub łagodząc skutki uboczne.

'Lek roÅ›linny też jest lekiem – zaznacza prof. OsiÅ„ska z Katedry RoÅ›lin Warzywnych i Leczniczych WydziaÅ‚u Nauk Ogrodnictwa, Biologii i Architektury Krajobrazu SGGW w zamieszczonym na stronie uczelni komunikacie. – Przed rozpoczÄ™ciem stosowania ziół potrzebne jest rozpoznanie. Czasami zioÅ‚a wpÅ‚ywajÄ…ce pozytywnie na jeden organ, mogÄ… zaszkodzić innemu – tak może dziać siÄ™, gdy pacjent cierpi na wiele schorzeÅ„ lub dolegliwoÅ›ci.'

W fitoterapii - jak bywa nazywane zioÅ‚olecznictwo - kluczowa jest natomiast systematyczność. 'JeÅ›li wypijemy szklankÄ™ melisy, to owszem, możemy poczuć siÄ™ uspokojeni. Ale dÅ‚ugofalowy efekt, który przyniesie istotnÄ… zmianÄ™ w stanie zdrowia, otrzymamy dopiero po 2-3 tygodniach regularnego stosowania' – tÅ‚umaczy specjalistka.

Za korzystnym działaniem ziół stoją dwa rodzaje zawartych w nich związków: podstawowe, czyli węglowodany, tłuszcze oraz białka, które spożywamy na co dzień - oraz metabolity wtórne. 'Pod tą ostatnią nazwą kryją się związki organiczne zawarte w ziołach, które nie są niezbędne do wzrostu i rozwoju rośliny, ale pełnią znaczącą rolę w jej funkcjonowaniu, m.in. chronią przed patogenami, roślinożercami i promieniowaniem UV' - tłumaczy prof. Osińska. To właśnie te związki wykorzystywane są w ziołolecznictwie oraz jako składniki leków roślinnych w medycynie.

Część metabolitów wtórnych wpływa korzystnie na cały organizm, a część na konkretny narząd czy układ. Dawniej informacje o tym, jakie rośliny stosować w przypadku konkretnych dolegliwości czerpano z praktyki - dzisiaj natomiast pomóc w tym może również nauka. Badacze przeprowadzają analizy, podczas których sprawdzają, jakie związki są obecne w poszczególnych ziołach. Na tej podstawie pozyskuje się surowiec do produkcji leków roślinnych czy kuracji ziołowych.

Części roślin, w których zawartość związków biologicznie czynnych jest największa, to tzw. surowce zielarskie. Mianem tym możemy określać całą roślinę (np. pokrzywę) albo poszczególne organy: kwiatostan (nagietek), korzeń (kozłek lekarski), kłącze z korzeniami (lubczyk), ziele (bazylia), owoce (głóg) czy korę (dąb). Czasem wykorzystuje się ekstrakt - czyli cały kompleks substancji zawartych w roślinach, co pozwala różnym grupom związków współdziałać ze sobą - a czasem tylko jedną wyizolowaną grupę lub pojedynczy związek.

Warunki, w jakich rosnÄ… zioÅ‚a, majÄ… duży wpÅ‚yw na zawartość w nich zwiÄ…zków czynnych. Badania nad rozwojem roÅ›lin w warunkach in situ (naturalnych) i ex situ (kontrolowanych przez czÅ‚owieka) wykazaÅ‚y, że nawet jeÅ›li roÅ›liny uprawiane byÅ‚y w tym samym Å›rodowisku, to zawieraÅ‚y różnÄ… ilość zwiÄ…zków – byÅ‚a ona zależna m.in. od uwarunkowaÅ„. WÅ›ród roÅ›lin leczniczych na terenie Polski wystÄ™pujÄ… tzw. rasy chemiczne - surowce pozyskiwane z tego samego gatunku mogÄ… mieć różnÄ… ilość zwiÄ…zków w zależnoÅ›ci od regionu pochodzenia. Na przykÅ‚ad olejek eteryczny wystÄ™pujÄ…cy w krwawniku pospolitym w jednych rejonach Polski zawiera niewiele azulenu, a w innych znacznie wiÄ™cej.

Dlatego - jak podkreśla w komunikacie prasowym SGGW - należy zwracać uwagę na to, skąd pochodzi surowiec, z którego robimy domowe napary, płukanki i który dodajemy do potraw. Zioła zbierane w parkach miejskich i przy drogach są prawdopodobnie zanieczyszczone. W pełni bezpieczne nie są również te z lasu - trzeba wiedzieć, czy nie prowadzono w nim oprysków chemicznych. Raczej bezpieczne są natomiast tereny, na których nie ma dużego przemysłu, np. północno-wschodnia Polska.

Prof. Osińska zapewnia jednak, że zioła sprzedawane w doniczkach w supermarketach muszą być sprawdzane i bezpieczne. 'Są zdrowe, ale ich trwałość jest krótka - zaznacza. - Uprawia się je przeważnie hydroponicznie, czyli na pożywkach wodnych, a nie w glebie. Dzięki temu szybko wzrastają, a uprawa nie jest trudna, ma jednak wady: bogate w nawozy pożywki przyspieszają wzrost, ale sprawiają też, że rośliny szybko kończą wegetację.'

'Zdecydowanie bardziej efektywne jest samodzielne wysianie do doniczki nasion np. bazylii. Lepiej nie trzymać jej na balkonie, ale na parapecie okiennym z całą pewnością będzie bezpieczna' - dodaje badaczka.

Zdrowe sÄ… również suszone zioÅ‚a, ale pod warunkiem, że suszenie przeprowadzono w odpowiednich warunkach. 'Suszenie polega na odprowadzaniu wody, przerwaniu procesu enzymatycznego rozkÅ‚adu zwiÄ…zków, unieczynnieniu enzymów rozkÅ‚adu. Otrzymany surowiec jest peÅ‚nowartoÅ›ciowy, chociaż podczas procesu suszenia nastÄ™pujÄ… niewielkie straty w witaminach' – wyjaÅ›nia prof. OsiÅ„ska.

Żadnych dodatków nie ma z kolei ziołowa herbatka w torebkach. Taki napar to nic innego jak rozdrobniony surowiec - chociaż każde rozdrobnienie powoduje stratę części związków czynnych. Produkt ten spełnia wymagane normy - jedyną różnicą jest to, że przenikanie wody przez torebkę osłabia smak naparu.

ZwiÄ™kszone zapotrzebowanie na zioÅ‚a, zwiÄ…zane z modÄ… na zdrowe odżywianie, oznacza jednak, że do uprawy wprowadza siÄ™ roÅ›liny dotÄ…d pozyskiwane tylko ze stanu naturalnego, m.in. pokrzywÄ™ zwyczajnÄ… oraz dziurawiec zwyczajny. PrzemysÅ‚ fitochemiczny potrzebuje jednak surowca dobrej jakoÅ›ci – którÄ… zagwarantować mogÄ… jednakowe warunki uprawy.

Tu wkraczają specjaliści od ogrodnictwa, podejmując współpracę z gospodarką. Naukowcy z Katedry Roślin Warzywnych i Leczniczych SGGW zajmują się wprowadzaniem do uprawy dziko rosnących gatunków: opracowują założenia agrotechniczne, które umożliwiają ten proces dla poszczególnych gatunków. Zgodnie ze wskazówkami pracowników SGGW plantację założono m.in. w Wiźnie, gdzie uprawiana jest pokrzywa, zaś właściciel przedsiębiorstwa Dar Natury w ramach doktoratu opracował na warszawskiej uczelni technologię uprawy turówki leśnej.

(Źródło: www.naukawpolsce.pap.pl)

5 rzeczy, które warto wiedzieć o roli czwartego sędziego Szlakiem niezłomnego księdza-kapelana