RIO pyta o 16,8 mln zł dla miejskiej spółki

Limanowa. Cztery umowy bez przetargów na ponad 16,8 mln zł - tyle miasto zapłaciło spółce komunalnej MZGKiM za zimowe utrzymanie dróg, wywóz śmieci i obsługę komunikacji miejskiej. Realizację tych zadań zlecono w trybie zamówienia z wolnej ręki - bez przetargu. Kontrolerzy RIO twierdzą, że to był błąd.

Kontrola Regionalnej Izby Obrachunkowej w Krakowie, obejmująca gospodarkę finansową miasta w latach 2024–2025 i 2026 do dnia kontroli, wykazała, że miasto zleciło zadania spółce komunalnej Miejski Zakład Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w trybie zamówienia z wolnej ręki, czyli z pominięciem konkurencyjnej procedury przetargowej.

Chodzi o cztery umowy: na zimowe utrzymanie dróg na terenie miasta od 1 listopada do 31 grudnia 2024 roku (umowa z 31 października 2024 roku, 300 tys. zł), na zimowe utrzymanie i sprzątanie miasta po sezonie zimowym 2025 (umowa z 2 stycznia 2025 roku, 1 mln 660 tys. zł), na selektywny odbiór i zagospodarowanie odpadów komunalnych do końca 2027 roku (umowa z 31 stycznia 2025 roku, 13 mln 567 tys. 830,26 zł) oraz na obsługę linii komunikacji miejskiej (umowa z 29 sierpnia 2025 roku, 1 mln 284 tys. 067,32 zł). Łączna wartość zleceń to 16,8 mln zł.

Podstawą takiego trybu jest art. 214 ust. 1 pkt 11 ustawy Prawo zamówień publicznych, dopuszczający tak zwane zamówienia in-house. Przepis stawia jednak trzy warunki, które muszą być spełnione łącznie: miasto musi sprawować nad spółką kontrolę taką, jak nad własną jednostką, ponad 90 procent działalności spółki musi dotyczyć zadań zleconych przez miasto, a w spółce nie może być bezpośredniego udziału kapitału prywatnego.

Oświadczenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Karola Nawrockiego Okręgowa Izba Lekarska w Krakowie: policja i prokuratura nie mogą uniemożliwiać wykonywanie zawodu

Dwa pierwsze warunki nie budziły zastrzeżeń kontrolujących. Ze złożonych wyjaśnień wynika, że miasto ma dominujący wpływ na strategiczne decyzje spółki, a średni przychód MZGKiM z usług realizowanych na rzecz miasta wyniósł 92,40 proc. w 2024 roku i 92,19 proc. w 2025 roku. 

Problem pojawił się przy warunku trzecim. Mniejszościowym udziałowcem MZGKiM jest PFR Fundusz Inwestycji Samorządowych - Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Aktywów Niepublicznych (FIZAN). Jego udział w kapitale zakładowym spółki, wynoszącym 7 mln 400 tys. 222 zł, zmieniał się w czasie: 33 procent na koniec 2023 roku, 31 procent rok później, 30 procent na koniec 2025 roku – przy odpowiednio rosnącym udziale miasta.

W marcu tego roku inspektorzy zwrócili się do władz miasta o wyjaśnienie podstawy prawnej tej decyzji, w szczególności w kontekście udziału w spółce funduszu inwestycyjnego posiadającego w latach 2024-2025 około 30% udziałów.  

Odpowiedzi udzieliła zastępca burmistrza Katarzyna Aue-Kęsek. 

Przesłanka (...) braku bezpośredniego udziału kapitału prywatnego w MZGKiM, była i nadal jest spełniona pomimo udziału Polskiego Funduszu Rozwoju Funduszu Inwestycji Samorządowych, Funduszu Inwestycyjny Zamknięty Aktywów Niepublicznych w Warszawie, którego właścicielem jest Skarb Państwa. Miasto Limanowa oceniło spełnienie przesłanki na podstawie ogólnodostępnych informacji publikowanych na bieżąco w Biuletynie Informacji Publicznej Polskiego Funduszu Rozwoju, z których wynika, że Skarb Państwa posiada 99.87% procent udziałów PFR, a 0,13% udziałów - Bank Gospodarstwa Krajowego (bank państwowy). Powyższe potwierdza, iż w MZGKIM nie ma bezpośredniego udziału kapitału prywatnego - czytamy w protokole.

Kontrolujący nie zgodzili się z tą argumentacją. Znaleźli orzecznictwo, na podstawie którego wskazali, że kapitał prywatny należy rozumieć szeroko – jako każdy kapitał podmiotu zewnętrznego, działającego według reguł rynkowych i nastawionego na zysk. Ich zdaniem 30-procentowy udział FIZAN to właśnie taki kapitał, a jego obecność automatycznie wyklucza wewnętrzny charakter relacji między miastem a spółką. Funduszem zarządza PFR Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A., działające na realiach rynku kapitałowego dla zysku, co – jak podkreślili kontrolujący – wprowadza do struktury spółki element profesjonalnego obrotu kapitałowego, sprzeczny z istotą zamówień in-house. Zwrócili też uwagę, że ustawa Pzp przewiduje wyjątki od zakazu udziału kapitału prywatnego tylko w ściśle określonych przypadkach, a udział FIZAN w spółce nie mieści się w żadnym z nich.

Kontrolujący wytknęli miastu jeszcze jedno – w ich ocenie miasto myli dwie różne rzeczy: właściciela certyfikatów inwestycyjnych funduszu, czyli Skarb Państwa, z samym funduszem jako odrębnym podmiotem prawnym. Fundusz FIZAN, choć powiązany kapitałowo ze Skarbem Państwa – według danych Polskiego Funduszu Rozwoju należy do niego 99,87 procent udziałów PFR, a 0,13 procent do Banku Gospodarstwa Krajowego – sam w sobie jest odrębną osobą prawną działającą na zasadach rynkowych, a nie częścią sektora finansów publicznych.

W konkluzji kontrolujący stwierdzili, że doszło do udzielenia zamówień z wolnej ręki w sytuacji, gdy nie wystąpiły przesłanki umożliwiające zastosowanie tego trybu, z naruszeniem art. 214 ust. 1 pkt 11 ustawy Pzp. Za powstanie nieprawidłowości protokół kontroli wskazuje zastępcę burmistrza miasta Limanowa. W złożonym wyjaśnieniu zastępca burmistrza podtrzymał stanowisko, że zlecenie zadań spółce MZGKiM w trybie in-house było w ocenie miasta możliwe. Kontrolujący, pomimo tych wyjaśnień, podtrzymali swoje ustalenia. 

Stanowisko Regionalnej Izby Obrachunkowej oznacza, że jeśli struktura właścicielska spółki nie ulegnie zmianie, zlecanie jej podobnych zadań bez przetargu w przyszłości byłoby kwestionowane na tych samych zasadach.