RIO pyta o 16,8 mln zł dla miejskiej spółki

Limanowa. Cztery umowy bez przetargów na ponad 16,8 mln zł - tyle miasto zapłaciło spółce komunalnej MZGKiM za zimowe utrzymanie dróg, wywóz śmieci i obsługę komunikacji miejskiej. Realizację tych zadań zlecono w trybie zamówienia z wolnej ręki - bez przetargu. Kontrolerzy RIO twierdzą, że to był błąd.

Kontrola Regionalnej Izby Obrachunkowej w Krakowie, obejmująca gospodarkę finansową miasta w latach 2024–2025 i 2026 do dnia kontroli, wykazała, że miasto zleciło zadania spółce komunalnej Miejski Zakład Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w trybie zamówienia z wolnej ręki, czyli z pominięciem konkurencyjnej procedury przetargowej.

Chodzi o cztery umowy: na zimowe utrzymanie dróg na terenie miasta od 1 listopada do 31 grudnia 2024 roku (umowa z 31 października 2024 roku, 300 tys. zł), na zimowe utrzymanie i sprzątanie miasta po sezonie zimowym 2025 (umowa z 2 stycznia 2025 roku, 1 mln 660 tys. zł), na selektywny odbiór i zagospodarowanie odpadów komunalnych do końca 2027 roku (umowa z 31 stycznia 2025 roku, 13 mln 567 tys. 830,26 zł) oraz na obsługę linii komunikacji miejskiej (umowa z 29 sierpnia 2025 roku, 1 mln 284 tys. 067,32 zł). Łączna wartość zleceń to 16,8 mln zł.

Podstawą takiego trybu jest art. 214 ust. 1 pkt 11 ustawy Prawo zamówień publicznych, dopuszczający tak zwane zamówienia in-house. Przepis stawia jednak trzy warunki, które muszą być spełnione łącznie: miasto musi sprawować nad spółką kontrolę taką, jak nad własną jednostką, ponad 90 procent działalności spółki musi dotyczyć zadań zleconych przez miasto, a w spółce nie może być bezpośredniego udziału kapitału prywatnego.

Potrącony rowerzysta, wezwano śmigłowiec LPR Gmina zbuduje pumptrack

Dwa pierwsze warunki nie budziły zastrzeżeń kontrolujących. Ze złożonych wyjaśnień wynika, że miasto ma dominujący wpływ na strategiczne decyzje spółki, a średni przychód MZGKiM z usług realizowanych na rzecz miasta wyniósł 92,40 proc. w 2024 roku i 92,19 proc. w 2025 roku. 

Problem pojawił się przy warunku trzecim. Mniejszościowym udziałowcem MZGKiM jest PFR Fundusz Inwestycji Samorządowych - Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Aktywów Niepublicznych (FIZAN). Jego udział w kapitale zakładowym spółki, wynoszącym 7 mln 400 tys. 222 zł, zmieniał się w czasie: 33 procent na koniec 2023 roku, 31 procent rok później, 30 procent na koniec 2025 roku – przy odpowiednio rosnącym udziale miasta.

W marcu tego roku inspektorzy zwrócili się do władz miasta o wyjaśnienie podstawy prawnej tej decyzji, w szczególności w kontekście udziału w spółce funduszu inwestycyjnego posiadającego w latach 2024-2025 około 30% udziałów.  

Odpowiedzi udzieliła zastępca burmistrza Katarzyna Aue-Kęsek. 

Przesłanka (...) braku bezpośredniego udziału kapitału prywatnego w MZGKiM, była i nadal jest spełniona pomimo udziału Polskiego Funduszu Rozwoju Funduszu Inwestycji Samorządowych, Funduszu Inwestycyjny Zamknięty Aktywów Niepublicznych w Warszawie, którego właścicielem jest Skarb Państwa. Miasto Limanowa oceniło spełnienie przesłanki na podstawie ogólnodostępnych informacji publikowanych na bieżąco w Biuletynie Informacji Publicznej Polskiego Funduszu Rozwoju, z których wynika, że Skarb Państwa posiada 99.87% procent udziałów PFR, a 0,13% udziałów - Bank Gospodarstwa Krajowego (bank państwowy). Powyższe potwierdza, iż w MZGKIM nie ma bezpośredniego udziału kapitału prywatnego - czytamy w protokole.

Kontrolujący nie zgodzili się z tą argumentacją. Znaleźli orzecznictwo, na podstawie którego wskazali, że kapitał prywatny należy rozumieć szeroko – jako każdy kapitał podmiotu zewnętrznego, działającego według reguł rynkowych i nastawionego na zysk. Ich zdaniem 30-procentowy udział FIZAN to właśnie taki kapitał, a jego obecność automatycznie wyklucza wewnętrzny charakter relacji między miastem a spółką. Funduszem zarządza PFR Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A., działające na realiach rynku kapitałowego dla zysku, co – jak podkreślili kontrolujący – wprowadza do struktury spółki element profesjonalnego obrotu kapitałowego, sprzeczny z istotą zamówień in-house. Zwrócili też uwagę, że ustawa Pzp przewiduje wyjątki od zakazu udziału kapitału prywatnego tylko w ściśle określonych przypadkach, a udział FIZAN w spółce nie mieści się w żadnym z nich.

Kontrolujący wytknęli miastu jeszcze jedno – w ich ocenie miasto myli dwie różne rzeczy: właściciela certyfikatów inwestycyjnych funduszu, czyli Skarb Państwa, z samym funduszem jako odrębnym podmiotem prawnym. Fundusz FIZAN, choć powiązany kapitałowo ze Skarbem Państwa – według danych Polskiego Funduszu Rozwoju należy do niego 99,87 procent udziałów PFR, a 0,13 procent do Banku Gospodarstwa Krajowego – sam w sobie jest odrębną osobą prawną działającą na zasadach rynkowych, a nie częścią sektora finansów publicznych.

W konkluzji kontrolujący stwierdzili, że doszło do udzielenia zamówień z wolnej ręki w sytuacji, gdy nie wystąpiły przesłanki umożliwiające zastosowanie tego trybu, z naruszeniem art. 214 ust. 1 pkt 11 ustawy Pzp. Za powstanie nieprawidłowości protokół kontroli wskazuje zastępcę burmistrza miasta Limanowa. W złożonym wyjaśnieniu zastępca burmistrza podtrzymał stanowisko, że zlecenie zadań spółce MZGKiM w trybie in-house było w ocenie miasta możliwe. Kontrolujący, pomimo tych wyjaśnień, podtrzymali swoje ustalenia. 

Stanowisko Regionalnej Izby Obrachunkowej oznacza, że jeśli struktura właścicielska spółki nie ulegnie zmianie, zlecanie jej podobnych zadań bez przetargu w przyszłości byłoby kwestionowane na tych samych zasadach.