Arturiańscy rycerze Beskidu Wyspowego
„Rycerzem się zaczyna być, gdy można rąbać, kłuć i bić, co wielką radość sprawia” – te słowa francuskiego hrabiego i trubadura Bertrana de Born (który w ósmym kręgu piekła Dantego występuje jako „bezgłowe ciało trzymające za włosy swą odciętą głowę”), sparafrazowane przez Jacka Kowalskiego w „Pochwale wojny”, doskonale oddają charakter rycerskiego rzemiosła, którym parała się także tzw. „szlachta szczyrzycka”.
W kronice Jana Długosza termin ten stosowano wobec rycerstwa zamieszkującego zachodnią część Beskidu Wyspowego i Pogórze Wielickie, a które w XV wieku z wojskami koronnymi „chadzało na Teutony”, odpierało najazd polskiego renegata na usługach cesarza Zygmunta Luksemburskiego Ścibora ze Ściborzyc, a także walczyło z raubritterami słynnej z wyjątkowego okrucieństwa Katarzyny Skrzyńskiej. Jednym ze znaczniejszych rodów z tego obszaru byli Słupscy herbu Drużyna, których rodowa siedziba, porośnięta obecnie gęstym lasem, strzegła strategicznej doliny rzeki Tarnawki oraz przebiegającej niedaleko via strata.
Jednym z lepiej rozpoznanych archeologicznie stanowisk w Beskidzie Wyspowym jest gródek stożkowaty w Słupi, a właściwie dwa znajdujące się blisko siebie. Warownię badał w 1949 r. archeolog Gabriel Leńczyk, odkrywając między innymi fragmenty ceramiki, polepy, stopionej miedzi oraz ślady spalonych konstrukcji drewnianych. Ułamki naczyń pozwoliły na wstępne datowanie funkcjonowania gródka na XIII/XIV wiek, natomiast prawdopodobną przyczyną jego zagłady był pożar. Do czasów obecnych przetrwał kopiec o wysokości około 10 m, otoczony od zachodu szeroką na 9 metrów fosą i wałem ziemnym dochodzącym do 3,5 m wysokości. Hipotetycznie na szczycie kopca wznosiła się niewielka, drewniana wieża mieszkalno-obronna zaś zaplecze gospodarcze położone było poza fosą. Obronność miejsca zapewniało położenie warowni na cyplu wzgórza stromo opadającego do doliny rzeki Tarnawki. Taka lokalizacja gwarantowała ponadto pełną kontrolę przebiegającego przełomem rzecznym polsko-węgierskiego szlaku handlowego. Na sąsiednim cyplu znajdują się pozostałości drugiego gródka stożkowatego, o mniejszych rozmiarach i nieustalonej chronologii, który mógł być strażnicą uzupełniającą większy obiekt, ale także mogła być to wcześniejsza siedziba władającego okolicą rodu rycerskiego. Warto dodać, że po drugiej stronie rzeki, na górze Grodziec w powiecie bocheńskim, badania archeologiczne odsłoniły skromne pozostałości grodziska pierścieniowego z XIII wieku.
Właścicielami Słupi był ród pieczętujący się herbem Drużyna, w źródłach określany od XIV wieku mianem Słupskich. Za pierwszego znanego drużynitę z tego obszaru można uznać Henryka ze Słupi, ojca Idziego – jednego z zasadźców Bochni, występującego w akcie lokacyjnym tego miasta z 1253 r. Włości rodzinne rozciągały się od Raby na północy i zachodzie, po Łososinę na wschodzie. Od południa znajdowały się posiadłości klasztoru cystersów w Szczyrzycu oraz ziemie rodu herbu Szarza (między innymi Skrzydlna i Dobra). Drużynici posiadali jednakże również pewną część Szczyrzyca, gdyż tym herbem pieczętował
Zobacz również:
Młodzież wędrowała szlakiem cmentarzy z I wojny światowej
Zmarła Balbina Judka. Nauczycielka, artystka i społeczniczka
się Zbigniew syn Idziego, piszący się już de Szczyrzyce oraz jego krewny również Zbigniew – możnowładca, diakon krakowski, dyplomata i kanclerz na dworze króla Władysława Łokietka oraz Kazimierza Wielkiego. Ekspansja rodu skierowała się na południowy wschód w dolinę Łososiny, gdzie powstały w XIV wieku takie miejscowości jak Łososina Górna, Rupniów, Rybie, a w pierwszej połowie XV wieku Słopnice. Następnie, przypuszczalnie około 1450 r. Słupscy weszli w posiadanie obszaru zlewiska kilku potoków wpadających do Łososiny, gdzie lokowali wsie: Sowliny, Lipowe, Stara Wieś oraz Limanowa. Dalej na wschód stali się właścicielami Mordarki i Męciny.
Śledzenie zmian własnościowych w tej części Beskidu Wyspowego może wskazywać, że kolebką Słupskich był obszar pomiędzy rzeką Stradomką, a jej dopływem Tarnawką, w którego centrum położona jest Słupia. Biorąc pod uwagę ustalenia Gabriela Leńczyka datującego miejscowy gródek na XIII i XIV wiek, oraz występujących w źródłach w drugiej połowie XIII wieku Henryka i jego syna Idziego, piszących się ze Słupi można z dużą dozą prawdopodobieństwa przypisać im fundację warowni. Jednak szczupłość źródeł archeologicznych pozwala jedynie na hipotetyczne odtworzenie wyglądu budowli. Pomocne w tym względzie będą badania nad innymi gródkami stożkowatymi (typu motte), z terenu Polski. Rozmiar owalnego plateau – wierzchowiny kopca w Słupi, czyli 10x8 m wskazuje, że wieża mogła mieć podstawę o wymiarach 5x5 m i wysokość do 10 m. Wzniesiona była przypuszczalnie w konstrukcji zrębowej, a wyższe kondygnacje w konstrukcji szachulcowej z wypełnieniem glinianym. Przyziemie mogło pełnić funkcję magazynowe, pozostałe kondygnacje służyły celom mieszkalnym. Plateau przypuszczalnie otaczała również palisada. Zaplecze gospodarcze najprawdopodobniej znajdowało się poza fosą i wałem zewnętrznym od strony zachodniej i mogło składać się z takich budynków jak stajnie, kuźnia i mieszkania służby.
Pomimo obecności obiektu na mapach turystycznych regionu, nie stanowi on popularnej destynacji turystycznej, nawet w ramach zyskującej coraz większą popularność archeoturystyki. Powodem tego może być relatywna niedostępność stanowiska, wynikająca z braku dróg dojazdowych oraz szlaków pieszych. Niemniej jednak planując wakacyjne, krótkie wyjścia terenowe warto odwiedzić jedno z najstarszych miejsc osadnictwa średniowiecznego w Beskidzie Wyspowym.
Arkadiusz Urbaniec – historyk
Muzeum Regionalne Ziemi Limanowskiej
Może Cię zaciekawić
Zmarła Balbina Judka. Nauczycielka, artystka i społeczniczka
Balbina Judka przez wiele lat pracowała jako nauczycielka plastyki w Szkole Podstawowej im. Leopolda Węgrzynowicza w Dobrej. Równolegle angażował...
Czytaj więcejProkuratura: w Nowym Lipowcu, Rudniku i Mołodyczu znaleziono szczątki rosyjskich pocisków Ch-101
Niezidentyfikowane obiekty latające spadły w piątek w miejscowościach: Nowy Lipowiec (pow. biłgorajski, woj. lubelskie), Rudnik (pow. niżański,...
Czytaj więcejOpady śniegu na początku tygodnia, potem mróz do -9°C. Prognoza pogody dla Limanowej
Niedzielny wieczór (22 listopada) minie w Limanowej przy umiarkowanym zachmurzeniu, słabym wietrze (2 m/s) i temperaturze oscylujące...
Czytaj więcejWypadek na DK 28 - ruch wahadłowy
W zderzeniu uczestniczyło kilka pojazdów. Na miejscu działają służby ratunkowe. W wypadku ranne zostały dwie osoby, które trafiły...
Czytaj więcejSport
Piotr Kowalczyk ze Słopnic mistrzem Polski! Wycisnął 190 kilogramów
Tegoroczne mistrzostwa rozegrano w dniach 20–22 listopada w Centralnym Ośrodku Sportu w Spale. Zawody odbywały się pod egidą Polskiego Związk...
Czytaj więcejByły zawodnik limanowskich akademii z profesjonalnym piłkarskim kontraktem.
Włodarczyk był zawodnikiem Akademii Limanovii w latach 2019–2024. Jak podkreślają przedstawiciele klubu, przez ten czas systematycznie rozwij...
Czytaj więcejMałopolska nagrodziła za sportowe osiągnięcia. Dwie zawodniczki poczhodzące z naszego regiony wyróżnione.
Najwyższe wyróżnienie – Platynową Polonię Minor – otrzymała Justyna Kowalczyk-Tekieli. To nagroda za wybitne osiągnięcia sportowe, wiel...
Czytaj więcejSparing Limanovii. Sprawdzian po zakończeniu rundy.
LIMANOVIA LIMANOWA – WISŁA CZARNY DUNAJEC 0:1 LIMANOVIA: Dawid Mrożek (46’ Testowany) – Dariusz Mrożek, Testowany , M. Grzegorzek - ...
Czytaj więcejPozostałe
„Kapelan spod Tobruku i Monte Cassino”. Film i prelekcja
Pokaz filmu „Kapelani Niepodległej” zaplanowano na piątek (20 listopada) o godzinie 18:30 w sali kameralnej Limanowskiego Domu Kultury. Dokument...
Czytaj więcejAutor „Chłopców z Placu Broni” na fotografii z Limanowej?
Fotografia została opublikowana 7 stycznia 1915 roku w austriackim czasopiśmie „Das interessante Blatt”. Opatrzono ją podpisem „Die Berichter...
Czytaj więcejPiknik historyczny po renowacji cmentarza z Wielkiej Wojny
W Tymbarku zaplanowano uroczystości związane z zakończeniem prac konserwatorsko-restauratorskich na cmentarzu wojennym nr 365, będącym miejscem p...
Czytaj więcejOdnowiono nagrobki dwóch dawnych proboszczów
Dwa zabytkowe nagrobki na cmentarzu parafialnym w Tymbarku zostały poddane pracom konserwatorsko-restauratorskim. Odnowiono miejsca pochówku ks. Mic...
Czytaj więcej-
Zmarła Balbina Judka. Nauczycielka, artystka i społeczniczka
-
Prokuratura: w Nowym Lipowcu, Rudniku i Mołodyczu znaleziono szczątki rosyjskich pocisków Ch-101
-
Opady śniegu na początku tygodnia, potem mróz do -9°C. Prognoza pogody dla Limanowej
- Wypadek na DK 28 - ruch wahadłowy
- Uroczystość Chrystusa Króla Wszechświata



Komentarze (5)