Plaga kleszczy w regionie. Prawie 20 tysięcy chorych na boreliozę, drastyczny wzrost zapaleń mózgu

Sezon na spacery powoli się rozkręca, a wraz z nim z zimowego letargu budzą się kleszcze. Najnowsze dane nie pozostawiają złudzeń – zagrożenie rośnie z roku na rok. W ubiegłym roku choroby odkleszczowe zdiagnozowano u ponad 20 tysięcy Małopolan, a do lekarzy trafia drastycznie więcej osób z niebezpiecznym zapaleniem opon mózgowych.

Borelioza w natarciu. Liczby mówią same za siebie

Z opublikowanych analiz wynika, że w 2025 roku z powodu chorób przenoszonych przez kleszcze do przychodni i szpitali w naszym województwie zgłosiło się o 15 proc. więcej pacjentów niż pięć lat wcześniej. Dominującym problemem pozostaje borelioza – podstępna choroba bakteryjna, wywoływana przez krętki Borrelia.

W minionym roku na boreliozę zapadło aż 19,9 tys. mieszkańców Małopolski (w 2020 r. było to 17,2 tys.).

Nieleczona infekcja to tykająca bomba – może rozwijać się w ukryciu przez miesiące, uderzając w stawy, serce czy układ nerwowy. Pierwszym sygnałem ostrzegawczym (pojawiającym się w pierwszych tygodniach od ukąszenia) jest często powiększający się rumień wędrujący oraz ogólne rozbicie, gorączka i bóle głowy, do złudzenia przypominające grypę.

Kleszczowe zapalenie mózgu uderza ze zdwojoną siłą

O ile borelioza występuje najczęściej, o tyle prawdziwym powodem do bicia na alarm jest kleszczowe zapalenie mózgu (KZM). Dane z 2025 roku pokazują lawinowy skok zachorowań. Diagnozę tę usłyszało niemal 100 pacjentów w regionie. Dla porównania – w 2020 roku odnotowano zaledwie 36 takich przypadków.

KZM to groźna wirusowa choroba układu nerwowego, która często przyjmuje postać dwufazową:

• Faza I: Objawia się gorączką, dotkliwym bólem głowy i zmęczeniem.

• Faza II: To uderzenie w układ nerwowy. Może wystąpić sztywność karku, zapalenie opon mózgowych, poważne zaburzenia świadomości, a w skrajnych przypadkach nawet porażenie mięśni.

Zaszczep się i przygotuj na plener

Przeciwko boreliozie wciąż nie wymyślono szczepionki, jednak w przypadku kleszczowego zapalenia mózgu medycyna daje nam skuteczną tarczę. Szczepienie jest płatne (pacjent pokrywa z własnej kieszeni koszt preparatu), ale kwalifikacja lekarska, wystawienie recepty i podanie zastrzyku są w pełni darmowe.

Można to zrobić w poradniach POZ, a dorośli zaszczepią się również w aptekach posiadających umowę z NFZ. Tylko na przełomie 2025 i 2026 roku z tej drugiej opcji w samej Małopolsce skorzystało ponad 500 osób. To krok, który powinni rozważyć nie tylko pracownicy leśni czy rolnicy, ale też każdy, kto regularnie przemierza szlaki.

Wybierając się do lasu, parku, na łąkę czy nawet na przydomową działkę, warto trzymać się żelaznych zasad profilaktyki:

• Zadbaj o pancerz: Długie spodnie, pełne buty, skarpety, czapka i koszula z długim rękawem to podstawa.

• Stosuj repelenty: Używaj sprawdzonych środków odstraszających kleszcze.

• Działaj szybko: Po powrocie wytrzep ubranie i dokładnie obejrzyj ciało. Czas gra tu kluczową rolę – im szybciej pozbędziesz się pasożyta (np. za pomocą narzędzi dostępnych w aptekach), tym mniejsze ryzyko transmisji zakażenia.

Jeśli podczas usuwania kleszcza pojawią się problemy lub jego fragment pozostanie w skórze, nie ryzykuj – udaj się po fachową pomoc do przychodni POZ lub punktu nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej.