Eksperci o cukrzycy: lepiej zapobiegać niż walczyć

Zapobiegająca cukrzycy dieta DASH oraz ruch mogą ocalić zdrowie i życie tysięcy Polaków – mówią eksperci z Instytutu Żywności i Żywienia (IŻIŻ) oraz Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.

'JeÅ›li nic nie zmienimy, w ciÄ…gu 25 lat z powodu cukrzycy i jej powikÅ‚aÅ„ może umrzeć 500 tys. Polaków' – ostrzegÅ‚a prof. Longina KÅ‚osiewicz–Latoszek z IÅ»IÅ».

Cukrzyca, charakteryzująca się zwiększonym stężeniem cukru we krwi, jest pierwszą niezakaźną chorobą, którą ONZ uznała za epidemię XXI wieku. Skraca życie średnio o 6 lat. Sprzyjają jej niewłaściwa dieta, otyłość (aż 90 proc. chorych na cukrzycę jest otyłych), siedzący tryb życia.

Nieleczona lub niewÅ‚aÅ›ciwie leczona cukrzyca może prowadzić do licznych komplikacji – np. choroby wieÅ„cowej, udaru, Å›lepoty czy niewydolnoÅ›ci nerek.

Według Światowej Organizacji Zdrowia na świecie obecnie choruje na cukrzycę 415 mln ludzi, zaś do roku 2035 ich liczba może wzrosnąć do 600 milionów. Według szacunków Centers for Disease Control and Prevention, do roku 2040 cukrzyca i jej powikłania będą główną przyczyną zgonów kobiet.

Eksperci oceniają, że na cukrzycę choruje już 2 mln Polaków, a dodatkowy milion nawet o tym nie wie. Natomiast stan przedcukrzycowy (poziom glukozy na czczo 100-125 lub nieprawidłowa tolerancja glukozy) dotyczą dziś na świecie niemal jednej trzeciej dorosłych, aktywnych zawodowo osób, w tym prawdopodobnie aż 5 mln Polaków.

Stan przedcukrzycowy nie daje konkretnych objawów, a jeśli nie zostają podjęte działania zapobiegawcze, niemal nieuchronnie prowadzi on do rozwoju cukrzycy. Sprzyjają mu otyłość, siedzący tryb życia, predyspozycje genetyczne (gdy na cukrzycę chorują oboje rodzice, ryzyko dotyczące ich dziecka wynosi 50 proc.), nadciśnienie oraz zaburzenia lipidowe.

Jak wykazaÅ‚y amerykaÅ„skie badania dotyczÄ…ce 200 tys. osób, zdrowy styl życia zmniejsza ryzyko zachorowania na cukrzycÄ™ typu 2 również w przypadku osób rodzinnie obciążonych cukrzycÄ… typu 2. WystarczyÅ‚o zmniejszenie masy ciaÅ‚a o kilka procent, poÅ›wiÄ™cenie pół godziny dziennie na aktywność fizycznÄ… i przejÅ›cie na niskokalorycznÄ… dietÄ™, zawierajÄ…cÄ… peÅ‚noziarniste produkty zbożowe, by ryzyko cukrzycy spadÅ‚o o poÅ‚owÄ™ – przy czym u osób, które zrealizowaÅ‚y wszystkie zaÅ‚ożone cele, cukrzyca nie rozwinęła siÄ™ wcale.

Jak podkreÅ›lajÄ… eksperci, szczególnie skuteczna w zapobieganiu cukrzycy jest dieta DASH – osoby, których sposób żywienia byÅ‚ najbardziej zbliżony do zasad diety DASH, byÅ‚y o 69 proc. mniej narażone na zachorowanie.

Dieta DASH odpowiada tradycyjnej diecie Å›ródziemnomorskiej. W jej skÅ‚ad wchodzÄ… peÅ‚noziarniste produkty zbożowe, produkty bogate w biaÅ‚ko, niskotÅ‚uszczowe produkty mleczne (głównie fermentowane), nasiona roÅ›lin strÄ…czkowych i orzech, tÅ‚uszcze roÅ›linne. Jest bogata w potas, magnez, wapÅ„ i bÅ‚onnik. Unikać należy soli, sÅ‚odyczy i napojów sÅ‚odzonych, miÄ™sa i jego przetworów, produktów bardzo kalorycznych, wysoko przetworzonych oraz używek. Wskazana jest natomiast aktywność fizyczna. DziÄ™ki diecie DASH spada ryzyko cukrzycy, otyÅ‚oÅ›ci i nadciÅ›nienia, a także zawaÅ‚u i udaru. Obniża siÄ™ też poziom 'zÅ‚ego' cholesterolu oraz zgonu – w tym z powodu choroby sercowo-naczyniowej oraz nowotworu.

Ważne sÄ… regularne badania, zwÅ‚aszcza wykonywane po 45. roku życia. Dobrym wskaźnikiem jest obwód w talii – u kobiet ryzyko roÅ›nie, kiedy wynosi on powyżej 80 cm, u mężczyzn – powyżej 94 cm. 'Tymczasem przeciÄ™tny obwód w talii polskiej kobiety wynosi 85,9 cm, zaÅ› mężczyzny - 96,8cm' – podaÅ‚a prof. Barbara Cybulska z Instytutu Å»ywnoÅ›ci i Å»ywienia. Ważne, aby obwód w talii mierzyć w poÅ‚owie dystansu pomiÄ™dzy dolnymi brzegami żeber a górnym brzegiem miednicy - nie na wysokoÅ›ci pÄ™pka.

Jak wyjaÅ›niÅ‚a mgr Aleksandra Cichocka z IÅ»IÅ», w ramach danej grupy produktów należy wybierać te o niskim indeksie glikemicznym (poniżej 55). Kasze, pÅ‚atki, ryż czy makaron nie powinny być rozgotowane. Z produktów mlecznych najkorzystniejsze sÄ… napoje mleczne fermentowane – jogurt, kefir, maÅ›lanka, zsiadÅ‚e mleko. SpoÅ›ród warzyw niski indeks glikemiczny majÄ… m.in. brokuÅ‚y, kapusta, cukinia, cykoria, szpinak , saÅ‚ata, papryka, pomidory i warzywa strÄ…czkowe. Marchew surowa ma niski indeks glikemiczny, natomiast gotowana - Å›redni. Ilość owoców najlepiej skonsultować z dietetykiem.

Cennym skÅ‚adnikiem diety sÄ… orzechy, migdaÅ‚y, siemiÄ™ lniane, sezam czy pestki dyni – jednak w niewielkiej iloÅ›ci ze wzglÄ™du na ich kaloryczność. Ilość nasyconych kwasów tÅ‚uszczowych oraz izomerów trans, soli i cukru powinna być ograniczona. Lepiej wybierać produkty zbożowe bogate w bÅ‚onnik.

Jak przypomnieli eksperci, istniejÄ… już firmy oferujÄ…ce 'pudeÅ‚kowÄ…' dietÄ™ zapobiegajÄ…cÄ… cukrzycy – wystarczy jÄ… zamówić. Nikt natomiast nie zastÄ…pi nas, gdy chodzi o niezbÄ™dnÄ… dawkÄ™ ruchu i utrzymanie wÅ‚aÅ›ciwej masy ciaÅ‚a.

Najważniejszym czynnikiem ryzyka cukrzycy jest otyłość. Według International Diabetes Federation (IDF) około 48 proc osób cierpiących na cukrzycę typu 2 to osoby z nadwaga (BMI od 25 do 29,9 kg/m2), a kolejne 40 proc- z otyłością I stopnia (BMI od 30 do 34,9/m2). Tylko kilka procent ma prawidłową masę ciała (BMI od 18,5 do 24,9 kg/m2). Chociaż cukrzyca typu 2 dotyczy głównie u osób po 40. roku życia, coraz częściej występuje u dzieci i młodzieży.

W większości krajów świata koszty związane z cukrzycą pochłaniają, co roku 15 proc. wydatków na ochronę zdrowia. Koszt leczenia powikłań jest 5 razy większy niż samej cukrzycy. Tylko w Polsce w latach 2004-2009 koszt świadczeń zdrowotnych z powodu cukrzycy wzrósł pięciokrotnie, a całkowity koszt cukrzycy w Polsce sięga 7 miliardów złotych.

27 czerwca, w rocznicę odkrycia insuliny, obchodzony jest Światowy Dzień Walki z Cukrzycą.

(Źródło: PAP - Nauka w Polsce)