Zakończono renowację zabytkowego nagrobka Stanisława Zawiszy „Czarnego”

7 października dokonano odbioru prac konserwatorsko-restauratorskich przy zabytkowym nagrobku Stanisława Zawiszy „Czarnego” na cmentarzu parafialnym w Łososinie Górnej. Zadanie zostało zrealizowane przez Miasto Limanowa przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego w ramach programu „Małopolska Pamięta – zachowanie miejsc pamięci historycznej” na 2026 rok.

Prace objęły nagrobek pochodzący z 1887 roku, będący miejscem spoczynku Stanisława Zawiszy „Czarnego” (1813–1887) – uczestnika Powstania Listopadowego i kawalera Krzyża Virtuti Militari. Ich celem było zachowanie cennego miejsca pamięci historycznej, poprawa jego stanu technicznego oraz przywrócenie historycznego charakteru mogiły.

W ramach zadania przeprowadzono kompleksowe prace konserwatorsko-restauratorskie. Odtworzone zostało żeliwne ogrodzenie nagrobka wraz z wykonaniem nowego fundamentu, a także żeliwny krzyż, który osadzono na zachowanej oryginalnej podstawie. Konserwacji poddano zachowane elementy nagrobka, w tym pasyjkę, podstawę oraz tabliczkę inskrypcyjną.

Rekonstrukcję wykonano na podstawie zachowanych źródeł historycznych i dokumentacji konserwatorskiej, wykorzystując również analogię do mogiły z drugiej połowy XIX wieku znajdującej się na cmentarzu parafialnym w Starym Sączu. Prace prowadzono z poszanowaniem zabytkowej substancji obiektu oraz z dbałością o zachowanie jego historycznej autentyczności.

Uporządkowane zostało również bezpośrednie otoczenie mogiły, w tym usunięto pień i system korzeniowy po wyciętym drzewie. W efekcie przeprowadzonych prac miejsce pochówku odzyskało należny mu wygląd, a jednocześnie zostało odpowiednio zabezpieczone na kolejne lata.

Realizacja przedsięwzięcia była możliwa dzięki środkom pozyskanym przez Miasto Limanowa z budżetu Województwa Małopolskiego w ramach konkursu „Małopolska Pamięta – zachowanie miejsc pamięci historycznej” na 2026 rok.

Na podstawie Uchwały Nr XXIX/436/26 Sejmiku Województwa Małopolskiego z dnia 27 kwietnia 2026 r. Miasto Limanowa otrzymało dotację celową w wysokości 12 000 zł na realizację zadania pn. „Prace konserwatorsko-restauratorskie przy nagrobku z 1887 r. Stanisława Zawiszy „Czarnego”, żołnierza Powstania Listopadowego i kawalera Krzyża Virtuti Militari, znajdującego się na cmentarzu parafialnym w Łososinie Górnej”.

Nagrobek Stanisława Zawiszy „Czarnego” jest jednym z osiemnastu obiektów tworzących Zespół zabytkowych nagrobków na cmentarzu parafialnym w Łososinie Górnej, wpisany do rejestru zabytków województwa małopolskiego. Zespół stanowi cenne świadectwo XIX- i XX-wiecznej sztuki sepulkralnej oraz historii regionu.

Inicjatorem działań zmierzających do objęcia ochroną konserwatorską zabytkowych nagrobków na łososińskim cmentarzu był Robert Kowalski – historyk, muzealnik, a obecnie radny Miasta Limanowa. Z jego inicjatywy rozpoczęto starania o wpis zespołu nagrobków do rejestru zabytków województwa małopolskiego. Jest on również pomysłodawcą i organizatorem corocznej Łososińskiej Kwesty na rzecz Ratowania Zabytkowych Nagrobków, dzięki której popularyzowana jest historia nekropolii i pozyskiwane są środki na ratowanie jej najcenniejszych obiektów.

Stanisław Zawisza „Czarny” urodził się w 1813 roku w Krakowie. Mając niespełna 18 lat wstąpił do formowanego w Krakowie 9. Pułku Piechoty. Jako podporucznik 6. Pułku Strzelców Pieszych „Braci Krakowian” przeszedł szlak bojowy Powstania Listopadowego, a za wykazane męstwo został odznaczony Krzyżem Virtuti Militari.

Po upadku powstania przebywał na emigracji we Francji, gdzie ukończył szkołę inżynierską. Do Krakowa powrócił podczas Wiosny Ludów w 1848 roku i ponownie zaangażował się w działalność patriotyczną. W późniejszych latach pracował m.in. przy budowie linii kolejowej do Trzebini, a następnie jako guwerner w dworach ziemiańskich. W ten sposób trafił do dworu Jana Pieniążka w Łososinie Górnej, gdzie spędził ostatnie lata życia. Zmarł 7 grudnia 1887 roku i został pochowany na miejscowym cmentarzu parafialnym.

Zakończenie i odbiór prac konserwatorsko-restauratorskich przy nagrobku Stanisława Zawiszy „Czarnego” to kolejny krok w działaniach Miasta Limanowa na rzecz ochrony lokalnego dziedzictwa kulturowego i zachowania pamięci o osobach zasłużonych w walce o niepodległość Polski. Odrestaurowana mogiła pozostanie świadectwem historii dla kolejnych pokoleń mieszkańców Ziemi Limanowskiej.