Trwają prace konserwatorskie przy zabytkowym nagrobku Stanisława Zawiszy „Czarnego” w Łososinie Górnej

Na cmentarzu parafialnym w Łososinie Górnej trwają intensywne się prace konserwatorsko-restauratorskie przy zabytkowym nagrobku Stanisława Zawiszy „Czarnego” (1813–1887) – uczestnika Powstania Listopadowego oraz kawalera Krzyża Virtuti Militari. Realizacja zadania jest możliwa dzięki dofinansowaniu pozyskanemu przez Miasto Limanowa w ramach programu Województwa Małopolskiego „Małopolska Pamięta – zachowanie miejsc pamięci historycznej” na 2026 rok.

Na mocy uchwały Sejmiku Województwa Małopolskiego samorząd miasta otrzymał dotację celową w wysokości 12 tys. zł. Pozyskane środki zostaną w całości przeznaczone na realizację zadania pn. „Prace konserwatorsko-restauratorskie przy nagrobku z 1887 r. Stanisława Zawiszy „Czarnego”, żołnierza Powstania Listopadowego i kawalera Krzyża Virtuti Militari, znajdującego się na cmentarzu parafialnym w Łososinie Górnej”.

Celem przedsięwzięcia jest zachowanie materialnego dziedzictwa kulturowego oraz ochrona miejsca pamięci historycznej poprzez przeprowadzenie kompleksowych prac konserwatorsko-restauratorskich, które przywrócą mogile jej pierwotny wygląd i historyczną czytelność.

Zakres prac obejmuje rekonstrukcję żeliwnego ogrodzenia wraz z wykonaniem nowego fundamentu oraz odtworzenie żeliwnego krzyża, który zostanie osadzony na zachowanej oryginalnej podstawie. Konserwacji poddane zostaną również wszystkie zachowane elementy nagrobka, w tym pasyjka, podstawa oraz tabliczka inskrypcyjna. Rekonstrukcja zostanie wykonana na podstawie zachowanych źródeł historycznych i dokumentacji konserwatorskiej, z wykorzystaniem analogii do mogiły z drugiej połowy XIX wieku znajdującej się na cmentarzu parafialnym w Starym Sączu. Wszystkie działania prowadzone będą zgodnie z zasadami ochrony zabytków, z zachowaniem maksymalnej autentyczności historycznej obiektu.

Przewidziano również uporządkowanie i rewitalizację otoczenia mogiły, obejmujące m.in. usunięcie pnia oraz systemu korzeniowego po wyciętym drzewie. Dzięki temu poprawi się zarówno estetyka miejsca pamięci, jak i bezpieczeństwo odwiedzających cmentarz.

Nagrobek Stanisława Zawiszy „Czarnego” jest jednym z osiemnastu obiektów tworzących Zespół zabytkowych nagrobków na cmentarzu parafialnym w Łososinie Górnej, wpisany do rejestru zabytków województwa małopolskiego. Zespół ten stanowi cenne świadectwo XIX- i XX-wiecznej sztuki sepulkralnej oraz historii regionu, będąc miejscem spoczynku wielu osób zasłużonych dla Ojczyzny i lokalnej społeczności. Realizowane obecnie prace są kolejnym etapem działań na rzecz ochrony tego wyjątkowego zespołu zabytkowego i zachowania jego autentycznych wartości dla przyszłych pokoleń.

Warto podkreślić, że inicjatorem działań zmierzających do objęcia ochroną konserwatorską zabytkowych nagrobków na cmentarzu parafialnym w Łososinie Górnej był Robert Kowalski – historyk, muzealnik, a obecnie radny Miasta Limanowa. Z jego inicjatywy rozpoczęto starania o wpis zespołu zabytkowych nagrobków do rejestru zabytków województwa małopolskiego. Jest on również pomysłodawcą i organizatorem corocznej Łososińskiej Kwesty na rzecz Ratowania Zabytkowych Nagrobków, której celem jest pozyskiwanie środków na konserwację najcenniejszych obiektów sepulkralnych oraz popularyzacja historii cmentarza i spoczywających na nim osób.

Dzięki wieloletniemu zaangażowaniu społecznemu oraz współpracy z samorządem i służbami konserwatorskimi możliwe jest systematyczne ratowanie jednego z najcenniejszych zespołów zabytkowych nagrobków w regionie.

Stanisław Zawisza „Czarny” urodził się w 1813 roku w Krakowie jako syn Macieja – oficera armii Księstwa Warszawskiego. Edukację odebrał w Pińczowie, a mając niespełna 18 lat wstąpił do formowanego w Krakowie 9. Pułku Piechoty. Jako podporucznik 6. Pułku Strzelców Pieszych „Braci Krakowian” przeszedł cały szlak bojowy Powstania Listopadowego, za wykazane męstwo został odznaczony Krzyżem Virtuti Militari. Po upadku powstania udał się na emigrację do Francji, gdzie ukończył szkołę inżynierską. Do Krakowa powrócił podczas Wiosny Ludów w 1848 roku, angażując się w działalność patriotyczną i uczestnicząc w walkach z wojskami austriackimi. W późniejszych latach pracował m.in. przy budowie linii kolejowej do Trzebini, a następnie jako guwerner w dworach ziemiańskich. W ten sposób trafił do dworu Jana Pieniążka w Łososinie Górnej, gdzie spędził ostatnie lata swojego życia. Zmarł 7 grudnia 1887 roku i został pochowany na miejscowym cmentarzu parafialnym.

Rozpoczęte prace konserwatorskie stanowią ważny krok w zachowaniu pamięci o uczestnikach walk o niepodległość Polski oraz ochronie cennego dziedzictwa kulturowego Ziemi Limanowskiej. Dzięki wsparciu finansowemu Województwa Małopolskiego oraz zaangażowaniu samorządu Miasta Limanowa możliwe będzie przywrócenie należnego wyglądu jednej z najcenniejszych historycznych mogił znajdujących się na cmentarzu parafialnym w Łososinie Górnej.