Od 1 lipca 2024 r. zmiany w ustawie o pomocy obywatelom Ukrainy

Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Limanowej informuje, że 7 czerwca 2024 r. Prezydent RP podpisał ustawę z 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym naterytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (druk 342), która ma wejśćw życie 1 lipca 2024 r. Ustawa przewiduje istotne zmiany w systemie wsparcia dla obywateli Ukrainy, mające wpływ na realizację zadań określonych w art. 29-32 ustawy zmienianej, m.in.

1. WynikajÄ…ce z art. 1 ust. 2 rozszerzenie zakresu osób objÄ™tych przepisami ustawyo dwie kategorie cudzoziemców, tj. o maÅ‚oletnie dzieci obywateli Ukrainy oraz o maÅ‚oletnie dzieci małżonków obywateli Ukrainy, nieposiadajÄ…ce obywatelstwa ukraiÅ„skiego. W obu przypadkach chodzi o osoby, które same nie posiadajÄ…obywatelstwa ukraiÅ„skiego. Zmiana ma na celu rozszerzenie zakresupodmiotowego kategorii cudzoziemców, którzy na terytorium RzeczypospolitejPolskiej mogÄ… korzystać z tymczasowej ochrony w oparciu o przepisy ustawyo pomocy obywatelom Ukrainy […].
 
2. WynikajÄ…ce z art. 2 ust. 1 i 2:
- przedłużenie do dnia 30 września 2025 r. okresu, w którym pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywateli Ukrainy, którzy przybyli na to terytorium w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy, jest uznawany za legalny oraz związanego z tym dostępu m.in. do świadczeń zdrowotnych, rodzinnych i socjalnych, świadczeń wypłacanych przez ZUS oraz możliwości pobytu w obiektach zbiorowego zakwaterowania
- wyłączenie spod regulacji ustawy dzieci urodzonych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli ich ojcem jest obywatel polski albo obywatel innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej
 
3. WynikajÄ…ce z art. 4:
- wprowadzenie obowiązku złożenia wniosku o PESEL ze statusem UKR niezwłocznie po przybyciu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (ust. 2). Ze względu na obowiązek posiadania ważnego dokumentu podróży (paszportu) mogą zdarzyć się przypadki, w których termin uzyskania PESEL UKR będzie dłuższy niż 30 dni;
- dodanie ust. 13d, wprowadzającego nowy status w rejestrze PESEL – CUKR 1. W przypadku uzyskania karty pobytu we wprowadzanym ustawowo uproszczonym trybie (art. 42c-v), status UKR zostanie automatycznie zmieniony na status CUKR, ponieważ osoba uzyska nowy tytuł pobytowy (zezwolenie na pobyt czasowy) umożliwiający jej legalny pobyt w Polsce w miejsce dotychczasowej ochrony tymczasowej. Tym samym w dniu odbioru karty pobytu zakończy się możliwość korzystania przez obywatela Ukrainy z uprawnień stanowiących pochodną posiadania statusu pobytowego na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy;
- doprecyzowanie daty rejestracji statusu UKR w przypadku jego przywrócenia oraz ponownego nadania. Z uwagi na konieczność zachowania ciągłości posiadania statusu UKR, datą przywrócenia statusu będzie data jego utraty, a datą ponownego nadania statusu – data ponownego wjazdu (ust. 17b i 17h);
 
4. WynikajÄ…ce z art. 29 w zakresie ustalania sytuacji osób korzystajÄ…cych ze Å›wiadczeÅ„ pomocy spoÅ‚ecznej tj. uchylenie ust. 3 dotyczÄ…cego nie przeprowadzania rodzinnego wywiadu Å›rodowiskowego w postÄ™powaniu o przyznanie Å›wiadczeÅ„. Rodzinny wywiad Å›rodowiskowy jest podstawowym narzÄ™dziem pozwalajÄ…cym na ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majÄ…tkowej osób i rodzin ubiegajÄ…cych siÄ™ o Å›wiadczenia z pomocy spoÅ‚ecznej i korzystajÄ…cych z takich Å›wiadczeÅ„. Ustalenia wywiadu sÅ‚użą również prowadzeniu pracy socjalnej z tymi osobami i rodzinami, w celu pomocy w wyjÅ›ciu z trudnej sytuacji życiowej.
Ponieważ obecnie instytucje państwowe w Ukrainie funkcjonują i jest możliwość uzyskania niezbędnych dokumentów potwierdzających dane zawarte w wywiadzie, w stosunku do obywateli Ukrainy mogą być stosowane te same procedury, które dotyczą obywateli polskich i innych grup cudzoziemców. Zachodzi domniemanie, iż w toku załatwiania różnych spraw urzędowych w Polsce niektóre dokumenty mogące służyć jako dowód w postępowaniach o przyznanie świadczeń zostały już przetłumaczone na język polski, a część dokumentów wydana została przez polskie instytucje np. orzeczenia o niepełnosprawności. Ustawa w art. 18 wprowadza przepis przejściowy wskazujący na odbieranie od obywateli Ukrainy, tak jak dotychczas, jedynie oświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej, w przypadku postępowań wszczętych 3 i niezakończonych do dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej. Uzasadnione jest to charakterem świadczeń z pomocy społecznej zabezpieczających niezbędne potrzeby osób i rodzin, i co za tym idzie koniecznością niezwłocznego podejmowania decyzji, bez przedłużania dodatkowym wymogiem przeprowadzenia wywiadu w sytuacji gdy postępowanie już trwa i obywatel Ukrainy wraz z wnioskiem o świadczenie złożył już oświadczenie o swojej sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej zgodnie z dotychczasowym wymogiem.
 
5. WynikajÄ…ce z uchylenia art. 30, który to przepis byÅ‚ bardzo rzadko stosowany, ponieważ najczęściej czÅ‚onkowie rodziny obywateli Ukrainy mieli prawo do pomocy spoÅ‚ecznej na podstawie art. 29 ustawy specjalnej lub na podstawie art. 5 ustawy o pomocy spoÅ‚ecznej.
Ustawa w art. 19 wprowadza przepis przejściowy dający możliwość przyznania świadczeń z pomocy społecznej osobom uprawnionym na podstawie art. 30 ustawy zmienianej, jeśli postępowania o te świadczenia zostały wszczęte przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej.
 
6. WynikajÄ…ce z uchylenia art. 31, oznaczajÄ…ce brak kontynuowania wypÅ‚at jednorazowego Å›wiadczenia pieniężnego w wysokoÅ›ci 300 zÅ‚ od 1 lipca 2024 r. Wygaszenie Å›wiadczenia wynikajÄ…cego z art. 31 w wysokoÅ›ci 300 zÅ‚ na osobÄ™ przeznaczonego na utrzymanie, w szczególnoÅ›ci na pokrycie wydatków na żywność, odzież, obuwie, Å›rodki higieny osobistej oraz opÅ‚aty mieszkaniowe, wynika z faktu, iż utraciÅ‚o ono swój pierwotny charakter. Åšwiadczenie to miaÅ‚o sÅ‚użyć jako szybka pomoc dla uchodźców, którzy uciekali ze swoich miejsc zamieszkania w zwiÄ…zku z rozszerzaniem siÄ™ w pierwszych dniach wojny strefy dziaÅ‚aÅ„ wojennych w Ukrainie. Uchodźcy ci czÄ™sto nie dysponowali podstawowymi przedmiotami codziennego użytku oraz nie dysponowali żadnymi Å›rodkami finansowymi. Oprócz pomocy rzeczowej umożliwiono im uzyskanie jednorazowego, nadzwyczajnego Å›wiadczenia w wysokoÅ›ci 300 zÅ‚. Obecnie, Å›wiadczenie to straciÅ‚o swojÄ… podstawowÄ… funkcjÄ™, a uchodźcy mogÄ… otrzymać wsparcie w obiektach zbiorowego zakwaterowania.
Ustawa wprowadza w art. 20 przepis przejściowy dający możliwość przyznania świadczeń osobom uprawnionym na podstawie art. 31 ustawy zmienianej, jeśli postępowania o te świadczenia zostały wszczęte przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej
 
7. WynikajÄ…ce z dodania art. 31¹, umożliwiajÄ…cego (w przypadku dużego napÅ‚ywu obywateli Ukrainy uciekajÄ…cych przez wojnÄ…), ministrowi wÅ‚aÅ›ciwemu do spraw polityki spoÅ‚ecznej, wprowadzenie w drodze rozporzÄ…dzenia na czas oznaczony możliwoÅ›ci wypÅ‚aty obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy i który zostaÅ‚ wpisany do rejestru PESEL, jednorazowego Å›wiadczenia pieniężnego w wysokoÅ›ci 300 zÅ‚ na osobÄ™, przeznaczonego na utrzymanie, w szczególnoÅ›ci na pokrycie wydatków na żywność, odzież, obuwie, Å›rodki higieny osobistej oraz opÅ‚aty mieszkaniowe. W ust. 2-10 uregulowane zostaÅ‚y zasady realizacji zadania w tym trybie.
 
8. WynikajÄ…ce z art. 64b w zakresie przywrócenia na okres 1.07.2024 – 30.09.2025r możliwoÅ›ci Å›wiadczenia usÅ‚ug psychologicznych na rzecz obywateli Ukrainy przez przebywajÄ…cych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywateli Ukrainy posiadajÄ…cych odpowiednie wyksztaÅ‚cenie uzyskane w Ukrainie.
 
9. WynikajÄ…ce z art. 14 wprowadzenie odesÅ‚ania do przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1270, z późn. zm.) w sprawach dochodzenia zwrotu Å›rodków przekazanych z Funduszu Pomocy. W dodanych ust. 34–37 zostaÅ‚a uregulowana kwestia zwrotu Å›rodków udzielonych z Funduszu Pomocy w części, w jakiej zostaÅ‚y one niewykorzystane, pobrane nienależnie, pobrane w nadmiernej wysokoÅ›ci lub wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem.