Wieczorna msza pod krzyżem na wzgórzu Grunwald

Mszana Dolna. Na wzgórzu Grunwald odbyła się polowa msza święta, zorganizowana wspólnie przez parafię św. Michała Archanioła oraz urząd miasta. W nabożeństwie przy grunwaldzkim krzyżu uczestniczyli mieszkańcy Mszany Dolnej.

Jak co roku w czerwcu na wzgórzu Grunwald wznoszącym się nad Mszaną Dolną odprawiono wieczorną mszę polową.

Tu mocniej czujemy bożą obecność, wydaje nam się że jesteśmy bliżej nieba – powiedział ksiądz kustosz Jan Antoł podczas powitania uczestników.

Oprawę muzyczną zapewnili członkowie Stowarzyszenia Górali Zagórzańskich „Zagórzanie”, którzy obecni byli w strojach regionalnych. Nabożeństwo koncelebrowali ks. Marcin Chołodniuk oraz o. Ginter Hulin. W krótkim kazaniu o. Hulin nawiązał do symboliki góry oraz przypadającego na ten dzień wspomnienia Maryi Panny z góry Karmel.

Spotkanie przy grunwaldzkim krzyżu zorganizowały parafia św. Michała Archanioła i miasto Mszana Dolna. Do przygotowania wydarzenia przyczynili się Tadeusz Krupiński z rodziną, natomiast wsparcie przy transporcie ciężkich elementów dostarczył Zakład Gospodarki Komunalnej.

6 ofiar na Rynku, ciała w Ostrowcu i ranni policjanci. Pilny apel o krew – akcje także na Limanowszczyźnie 30 proc. za wyborem składu TK od nowa, 27 proc. nie ma zdania

O pochodzeniu nazwy Grunwald tak pisała prof. dr hab. Józefa Kobylińska:

Góra Grunwald (513 m.n.p.m.) wznosi się w Mszanie Dolnej tu, gdzie kończy się Wsołowa Góra, a w dole dawny dworski folwark (też nazwa własna terenu – Folwark),  nad rzeką Słomką, po jej lewej stronie i po lewej stronie toru kolejowego.  Jest to wzniesienie, na którym w jego dolnej części były pola uprawne, a za moich czasów właściciel,  założył sad.

Góra ta do roku 1910 nosiła nazwę Burdelówka. Była to tzw. nazwa dzierżawcza utworzona od nazwy osobowej (nazwy człowieka) Burdel, a z kolei ta nazwa powstała od słowiańskiego rzeczownika burdel, czyli ‘bałagan, nieporządek, waląca się chałupa’ (por. Ale f ty chołpie, łu tyk Pietrów jez burdel). Nie ma ten wyraz nic wspólnego z wyrazem francuskim bordel ‘dom publiczny’. Natomiast tzw. nazwa dzierżawcza góry, utworzona od nazwy (nazwiska) Burdel za pomocą przyrostka -ówka mówi, że ten człowiek jest (był) właścicielem tej ziemi, tej góry, że ją dzierży, czyli trzyma, że ona jest jego własnością. A więc w tym przypadku dowiadujemy się, że ta góra jest własnością człowieka o nazwisku Burdel lub mieszkańców osiedla Burdele. Takie nazwisko istniało w Mszanie, ale już za moich czasów jego nosiciele, wszyscy (!), zmienili je na inne, ponieważ było ono kojarzone właśnie z wyrazem francuskim, gdyż polski wyraz burdel zanikł, i było to już nie nazwisko, a przezwisko. Zresztą również polskie znaczenie tego wyrazu miało negatywne konotacje i nazwa pierwotnie zapewne była przezwiskiem. Zniknęło również osiedle Burdele.

W roku 1910 w całej Galicji obchodzono uroczyście 500-lecie bitwy pod Grunwaldem. Między innymi w Krakowie stanął wówczas Pomnik Grunwaldzki ufundowany przez Ignacego Jana Paderewskiego. Także Mszana Dolna dołączyła do tych patriotycznych obchodów i upamiętniła to wydarzenie historyczne, nadając górze Burdelówka nazwę Grunwald i stawiając na jej szczycie krzyż.  Tak więc 15 lipca 1910 roku zniknęła góra Burdelówka, a pojawiła się góra Grunwald[1].

Fakt, że w Mszanie Dolnej taka uroczystość miała miejsce, świadczy o tym, że musiała tu już istnieć jakaś dość prężna grupa miejscowej inteligencji, świadomej swojej polskości, patriotycznej. Prawdopodobnie byli to nauczyciele (istniały już dwie szkoły powszechne), pracownicy sądowi (istniał sąd), urzędnicy kolejowi (od lat 80-tych funkcjonowała   podkarpacka linia kolejowa Chabówka – Nowy Sącz), nieliczni studenci i uczniowie szkół średnich. To wokół nich skupiała się też młodzież męska wywodząca się z miejscowego chłopstwa. Uroczystość na Grunwaldzie przyciągnęła zapewne ówczesnych nastolatków, którzy słuchali wówczas opowieści o wspaniałych wojach polskich i litewskich i dzielnym królu Polski Jagielle i księciu litewskim Witoldzie, którzy pobili Krzyżaków, tzn. Niemców. I zapewne już wówczas postanowili oni również walczyć o Polskę jak ci spod Grunwaldu. Byli wśród nich zapewne mieszkający niedaleko późniejsi legioniści, jak Jędrek Pachołek, Stefek Bierówka, Kostek Knapczyk, Franek Krzysztofiak (Machaj) i inni. (zob. „Kronika Mszany Dolnej” Olgi Illukiewiczowej). Możliwość realizacji tych młodzieńczych pragnień i postanowień dało założenie w Mszanie Dolnej stowarzyszenia „Sokół” i wybudowanie (ze społecznych składek), budynku na Folwarku, tak zwanego Sokołu (dziś mieści się tu Biblioteka Miejska). Chłopcy (mężczyźni) należący do tej organizacji odbywali regularne ćwiczenia wojskowe na terenie za dworem, gdzie był wcześniej zakład produkujący meble. Jego właścicielem był pochodzący z Nowego Sącza Żyd Adler. Teren ten miał nazwę dzierżawczą Adlerówka, w miejscowej gwarze – Aderówka (grupa -dl- uległa uproszczeniu w -d-,  -l- zniknęło).

W roku 1914 młodzież ta wstąpiła do Legionów Józefa Piłsudskiego, a nie do wojska austriackiego. Już w roku 1914 legioniści brali udział u boku wojsk austro-węgierskich, w słynnych bitwach pod Limanową i pod Gorlicami. W obydwu tych bitwach śmierć wzięła obfite żniwo, o czym świadczą wielkie cmentarze: na Jabłońcu koło Limanowej i koło Gorlic. Pozostali przy życiu walczyli dalej. Nie wszystkim więc udało się wrócić z tej wojny do wolnej Polski[2].

 A góra Grunwald i krzyż stoją  nadal jako świadkowie tamtych wydarzeń. 

[1] Nazwa Grunwald pochodzi z języka niemieckiego i ma znaczenie „Zielony Las” ( grűn „zielony”, Wald  „las”). Miejscowość leży w dawnych Prusach Wschodnich.
[2] Nazwę Burdelówka wymienia w swojej Kronice Olga Illukiewiczowa. Za przypomnienie tej nazwy dziękuję  Pani  Magdzie Polańskiej.

prof. dr hab. Józefa Kobylińska