Trzy sołectwa na cenzurowanym - diagnoza rewitalizacji, ruszają konsultacje

Kasina Wielka, Lubomierz i Mszana Górna – to sołectwa wskazane jako obszar zdegradowany w diagnozie przygotowanej na zlecenie Urzędu Gminy Mszana Dolna. Dokument posłużył do wyznaczenia obszaru rewitalizacji, obejmującego niemal 5 tysięcy mieszkańców. Właśnie ruszyły konsultacje społeczne.

Centrum Doradztwa Strategicznego z Krakowa opracowało na zlecenie Urzędu Gminy Mszana Dolna diagnozę służącą wyznaczeniu obszaru zdegradowanego i obszaru rewitalizacji gminy. Dokument stanowi podstawę trwających obecnie konsultacji społecznych.

Jak wynika z opracowania, analizą objęto dziewięć sołectw gminy: Glisne, Kasinę Wielką, Kasinkę Małą, Lubomierz, Łętowe, Łostówkę, Mszanę Górną, Olszówkę i Rabę Niżną. Dla każdego z nich zebrano dane w pięciu sferach – społecznej, gospodarczej, środowiskowej, technicznej oraz przestrzenno-funkcjonalnej – pochodzące m.in. z Urzędu Gminy, Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Mszanie Dolnej, Powiatowego Urzędu Pracy w Limanowej, Komendy Powiatowej Policji w Limanowej, Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska, Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej w Krakowie oraz Państwowej Komisji Wyborczej.

W sferze społecznej wykorzystano 21 wskaźników dotyczących m.in. demografii, bezrobocia, korzystania z pomocy społecznej, bezpieczeństwa oraz edukacji i kapitału społecznego. Do ich zestawienia w jeden wskaźnik syntetyczny zastosowano metodę Perkala, rekomendowaną przez Ministerstwo Rozwoju i Technologii. Dodatnia wartość wskaźnika oznacza występowanie kryzysu społecznego w danej jednostce w porównaniu ze średnią gminną, wartość ujemna – sytuację korzystniejszą niż przeciętna.

Rykowisko w obiektywie fotopułapki Rowerzysta zderzył się z Suzuki, LPR zabrał go do szpitala

Najwyższą, a więc najbardziej niekorzystną, wartość wskaźnika syntetycznego odnotowano w Kasinie Wielkiej (+12,16). Na kolejnych miejscach znalazły się Lubomierz (+9,39) oraz Mszana Górna (+1,77). W pozostałych sześciu sołectwach wskaźnik przyjął wartość ujemną, co – zgodnie z metodologią – wskazuje na relatywnie korzystniejszą sytuację społeczną.

Jak wynika z diagnozy, w Kasinie Wielkiej odnotowano najwyższy w gminie odsetek osób bezrobotnych (4,68 proc.), przy jednocześnie wysokim udziale osób o niskich kwalifikacjach w strukturze bezrobocia (17,48 proc.), a także najwyższy odsetek mieszkańców korzystających z pomocy społecznej (2,26 proc.) – głównie z powodu ubóstwa, długotrwałej lub ciężkiej choroby oraz niepełnosprawności. Sołectwo wyróżnia się również najwyższym w gminie natężeniem przestępstw i wykroczeń oraz zdarzeń związanych z niszczeniem mienia, a średni wynik egzaminu ósmoklasisty wyniósł tam 52,17 proc., wobec 56,91 proc. dla całej gminy.

W Lubomierzu ubóstwo stanowiło powód udzielania pomocy społecznej w przypadku 64,10 proc. korzystających z niej mieszkańców – to najwyższy wynik w gminie. Wysoki jest też udział przyczyn związanych z bezradnością opiekuńczo-wychowawczą (17,95 proc.) oraz udział kobiet wśród osób bezrobotnych (57,81 proc. – najwyższy w gminie). Jednocześnie w sołectwie odnotowano dodatnią zmianę liczby ludności (+1,71 proc.) oraz najwyższy po Kasince Małej i Łętowem udział dzieci i młodzieży do 18. roku życia (25,25 proc.).

Mszana Górna jako jedyna z trzech jednostek wykazuje współwystępowanie kryzysu w aż trzech sferach pozaspołecznych – gospodarczej, przestrzenno-funkcjonalnej i środowiskowej. W sferze społecznej odnotowano tam wysoki udział osób korzystających z pomocy z powodu ubóstwa (56,67 proc.) oraz z powodu długotrwałej lub ciężkiej choroby (43,33 proc.), a także spadek liczby ludności o 1,99 proc. i wzrost liczby przestępstw i wykroczeń o 127,78 proc. w latach 2022–2025.

Do wyznaczenia obszaru zdegradowanego, zgodnie z ustawą o rewitalizacji z 9 października 2015 roku, konieczne było nie tylko wykazanie kryzysu w sferze społecznej, ale też potwierdzenie go w co najmniej jednej ze sfer pozaspołecznych. W przypadku Kasiny Wielkiej potwierdzeniem był kryzys w sferze gospodarczej, w przypadku Lubomierza – w sferze przestrzenno-funkcjonalnej, a w przypadku Mszany Górnej – jednocześnie w trzech sferach: gospodarczej, środowiskowej i przestrzenno-funkcjonalnej.

Łącznie wyznaczony obszar zdegradowany objął 80,59 km2, czyli 47,39 proc. powierzchni gminy, zamieszkane przez 7968 osób, co stanowi 45,62 proc. ludności gminy Mszana Dolna.

Ponieważ ustawa o rewitalizacji ogranicza obszar rewitalizacji do maksymalnie 20 proc. powierzchni gminy i 30 proc. liczby jej mieszkańców, autorzy diagnozy musieli zawęzić wyznaczony obszar zdegradowany. Jak podano w dokumencie, decyzję o kształcie granic poprzedziły wizja lokalna oraz warsztaty diagnostyczne, które odbyły się 3 września 2026 roku z udziałem siedmiu osób – przedstawicieli Urzędu Gminy, Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej oraz sołtysów sołectw wchodzących w skład obszaru zdegradowanego.

W efekcie wyznaczono trzy podobszary rewitalizacji, odpowiadające trzem sołectwom. Podobszar 1. Kasina Wielka obejmuje 1933 mieszkańców (11,07 proc. ludności gminy) i 5,119 km2 (3,01 proc. powierzchni gminy). W jego granicach znalazły się m.in. Stadion LKS Śnieżnica, Biblioteka Publiczna w Kasinie Wielkiej, Zespół Placówek Oświatowych w Kasinie Wielkiej, boisko orlik, Dom Pomocy Społecznej Egida oraz Kasina Ski&Bike Park.

Podobszar 2. Lubomierz obejmuje 1428 mieszkańców (8,17 proc.) i 3,361 km2 (1,98 proc. powierzchni gminy), a w jego granicach uwzględniono m.in. Szkołę Podstawową nr 1, Bibliotekę Publiczną w Lubomierzu, remizę OSP, Dom Seniora Pod Jaworzynką oraz teren Lubomierz-Rzeki.

Podobszar 3. Mszana Górna obejmuje 1610 mieszkańców (9,22 proc.) i 1,798 km2 (1,06 proc. powierzchni gminy). Znalazły się w nim m.in. tereny Witowa wraz ze stadionem LKS Witów, Środowiskowy Dom Samopomocy w Mszanie Górnej, Szkoła Podstawowa nr 1 w Mszanie Górnej, Gminny Żłobek "Zagórzańskie Smyki" oraz boisko orlik.

Łącznie wyznaczony obszar rewitalizacji obejmuje 4971 mieszkańców, czyli 28,46 proc. ludności gminy, oraz 10,278 km2, co stanowi 6,05 proc. jej powierzchni.

Jak wskazano w diagnozie, wnioski z warsztatów wskazały na potrzebę rozwoju usług opiekuńczych i infrastruktury sportowej w Kasinie Wielkiej, zagospodarowania zaniedbanych terenów nadrzecznych w tym sołectwie, poprawy oferty dla seniorów oraz dzieci i młodzieży w Lubomierzu, a także rozwoju usług społecznych – w tym opieki nad osobami niesamodzielnymi i wsparcia psychologicznego – w Mszanie Górnej. W dokumencie wskazano też na potencjał rozwojowy poszczególnych sołectw, w tym funkcje turystyczno-rekreacyjne związane ze Śnieżnicą, walory przyrodniczo-krajobrazowe Gorczańskiego Parku Narodowego oraz gminny teren "Witów" w Mszanie Górnej, dla którego istnieje koncepcja zagospodarowania obejmująca m.in. halę widowiskowo-sportową i Centrum Terapii Dzieci z Niepełnosprawnościami.

Diagnoza, projekt uchwały oraz formularz zgłaszania uwag są dostępne w Biuletynie Informacji Publicznej Gminy Mszana Dolna. Konsultacje społeczne dotyczące wyznaczonych obszarów potrwają do 22 października.