Samorządy w obronie Sądu

Dziś na sesji Rady Miasta Limanowa Piotr Borkowski – prezes Sądu Rejonowego w Limanowej przedstawił argumenty przeciw rozwiązaniu proponowanemu przez Ministerstwo Sprawiedliwości (stanowisko prezesa przedstawiliśmy w artykule "Limanowa wydziałem... Nowego Targu"), które dotyczy likwidacji Sądu Rejonowego w Limanowej, w miejsce którego miałyby powstać trzy wydziały Sądu Rejonowego w Nowym Targu.

Dziś pod obrady Rady Miasta Limanowa wniesiono rezolucję w tej sprawie, z tego powodu zmieniono także porządek obrad dzisiejszej sesji.

- Mam głębokie przekonanie, że propozycja ministerstwa stanowi reformę fasadową – mówił prezes Piotr Borkowski, podając za przykład likwiadcję w Limanowej Sądu Pracy, która miała miejsce w lipcu 2011 roku. Sąd przeniesiono do Nowego Targu, oszczędzając na tym dodatki dla pracowników w kwocie miesięcznie około 900 zł, a w marcu 2012 roku wejdzie zmiana przepisów, która przewiduje, że sprawy pracownicze będą orzekać Sądy Cywilne, czyli sprawy wrócą do Limanowej i może się zderzyć, że sprawa, która została przeniesiona do Nowego Sącza, wróci do Limanowej. – W moim mniemaniu reformy utrudniają spełnianie funkcji – mówił prezes.

Interwencję w tej sprawie zapowiedział obecny na sesji Rady Miasta Limanowa poseł Wiesław Janczyk. – Dziwie się, że po kilku dniach obecności minister Jarosław Gowin decyduje się legalizować tak absurdalne pomysły – mówił Wiesław Janczyk. – Mam nadzieje, że minister się z tego pomysłu wycofa. Osobiście rozmawiałem z nim i będę też wysyłał formalnie pisma.

Radni Rady Miasta Limanowa rezolucję podjęli jednogłośnie. Później rezolucję podjęły także samorządy Miasta Mszana Dolna oraz Gminy Laskowa. Podobnej treści rezolucje mają zostać przyjęte w gminie Mszana Dolna,  Tymbarku i Powiecie Limanowskim.

- Rezolucję Rady Miasta Limanowa przekażę prawdopodobnie osobiście podczas spotkania z Ministrem Gowinem, o którego przyjazd na nasz teren zabiega były poseł Tadeusz Patalita – mówił burmistrz Władysław Bieda.

Treść rezolucji przyjętej przez Radę Miasta Limanowa.

"My Samorządowcy z niepokojem przyjęliśmy informację na temat projektu rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości dotyczącego zniesienia sądów rejonowych o obsadzie do 14 etatów sędziowskich. Wprowadzenie w życie tych zamierzeń spowoduje między innymi zniesienie Sądu Rejonowego w Limanowej i utworzenie w jego miejsce zamiejscowych wydziałów Sądu Rejonowego w Nowym Targu: cywilnego, karnego i rodzinnego.

Ponad 10 lat temu – w 1999 r dokonała się w Polsce reforma administracyjna – w miejsce odziedziczonej po okresie PRL-u administracji wojewódzkiej skupionej w 49 województwach i różnie, w sposób nieczytelny ukształtowanej administracji terenowej powstało 16 województw i ponad 300 powiatów. Godzi się przypomnieć, iż zasada samorządu terytorialnego i decentralizacji władzy publicznej stała się naczelną zasadą ustrojową wyrażoną w „Rozdziale I – Rzeczpospolita” Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r.  Artykuł 15 brzmi: „1. Ustrój terytorialny Rzeczypospolitej Polskiej zapewnia decentralizację władzy publicznej. 2. Zasadniczy podział
terytorialny państwa uwzględniający więzi społeczne, gospodarcze lub kulturowe i
zapewniający jednostkom terytorialnym zdolność wykonywania zadań publicznych określa ustawa.”. Artykuł 16: „1. Ogół mieszkańców jednostek zasadniczego podziału terytorialnego stanowi z mocy prawa wspólnotę samorządową. 2. Samorząd terytorialny uczestniczy w sprawowaniu władzy publicznej. Przysługującą mu w ramach ustaw istotną część zadań publicznych samorząd wykonuje w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność.”.

To wówczas – w ramach długich dyskusji na temat kształtu i struktury administracji publicznej (rządowej i samorządowej) doszło – w naszym odczuciu – do zawarcia między Państwem a wspólnotami lokalnymi swoistej „umowy społecznej” umocowanej w treści przytoczonych wyżej regulacji konstytucyjnych.  Powiaty miały odpowiadać granicom lokalnych wspólnot, wytworzonych przez lata, opartych o wspólną historię, tradycję, powiązanych ze sobą gospodarczo i społecznie. To w ramach powiatu jako jednostki samorządu terytorialnego obywatel miał załatwić wszelkie dotyczące go sprawy, które nie mogły zostać przekazane gminom jako podstawowym jednostkom samorządu terytorialnego. Przecież administracja w nowoczesnym państwie ma przede wszystkim służyć należycie jego obywatelom. Wypełnianie zadań przez władze lokalne jest czynnikiem decydującym o sukcesie lub porażce podmiotów samorządowych, szczególnie jeżeli interpretuje się je w myśl zasady, że „działania samorządów nie są podejmowane dla nich samych, ale po to, by zapewnić mieszkańcom dostęp do usług”. 

W świetle ogłoszonego projektu rozporządzenia trzeba dzisiaj bardzo wyraźnie przypomnieć, iż powiaty tworzono tak, by w ich ramach znalazły się przede wszystkim: urząd skarbowy, szpital i wreszcie sąd powszechny – a zatem miejsca, które są ważne dla realizacji praw i obowiązków obywatelskich oraz zapewnienia bezpieczeństwa publicznego. Taki był właśnie składnik tej „umowy społecznej” i tak właśnie szeroko pojęta administracja i ustrój sądownictwa zostały ukształtowane.

Dzisiaj bocznymi drzwiami jedną z tych zasad próbuje się łamać. Bez głębszego uzasadnienia, w sposób arbitralny i oderwany od lokalnych uwarunkowań znacząco ogranicza się obywatelom dostęp do wymiaru sprawiedliwości, niszczy się dorobek reformy administracyjnej i prestiż wielu powiatów w Polsce.

Czy w świetle powyżej przedstawionej konstytucyjnej zasady decentralizacji projektowane działania nie stanowią kroku wstecz? Czy wreszcie nie naruszają także konstytucyjnej zasady dostępu obywateli do sądu? Skąd wiara, że tylko duże sądy są w stanie działać sprawnie i oszczędnie? Czy zaufanie obywatela do Państwa, czy owa umowa społeczna, która przed laty została zawarta, czy konstytucyjna zasada decentralizacji musi dzisiaj ustąpić przed arbitralnym i nie liczącym się z potrzebami środowisk lokalnych pomysłem ministerialnych urzędników? Czy to właśnie w takiej – newralgicznej dla życia społecznego dziedzinie - jak wymiar sprawiedliwości należy szukać oszczędności i to o charakterze pozornym?

Od lat działa w naszym kraju dziesiątki rozmaitych agend i agencji rządowych, które istnieją wyłącznie dla samych siebie. Od lat mówi się także wiele o racjonalizacji administracji. Okazuje się jednak, że w tak słabym państwie jak Rzeczpospolita Polska łatwiej szukać oszczędności w instytucjach bezpośrednio związanych z obywatelem niż dotknąć interesów wpływowego lobby urzędniczego, które zawsze uzasadni istnienie urzędów, do których normalny obywatel w praktyce nie zagląda, ale które są przechowalnią dla wielu osób o partyjnych często rodowodach.

Zniesienie Sądu Rejonowego w Limanowej i utworzenie w to  miejsce wydziałów zamiejscowych Sądu Rejonowego w Nowym Targu nie uwzględnia faktu, iż Ziemia Limanowska posiada bardzo słabe związki z Podhalem i z Nowym Targiem jako jego stolicą. Uwarunkowania geograficzne (oddzielenie terenu Beskidu Wyspowego od Podhala pasmem Gorców) i kulturalne (obie społeczności tradycyjnie miały odrębny charakter, obyczaje, a nawet język regionalny) sprawiły, iż Limanowszczyzna nie ma nawet stałych połączeń komunikacyjnych z Nowym Targiem, gdyż obie społeczności tego rodzaju potrzeb nie dostrzegały.

Projekt rozporządzenia nie odpowiada także na pytanie co stanie się z Wydziałem Ksiąg Wieczystych działającym w Sądzie Rejonowym w Limanowej wraz z Wydziałem Zamiejscowym w Mszanie Dolnej.

W ostatnich latach dzięki dużemu wysiłkowi finansowemu doszło do generalnej rozbudowy i modernizacji budynków Sądu Rejonowego w Limanowej oraz Wydziału Zamiejscowego Ksiąg Wieczystych w Mszanie Dolnej. Mogą one być dzisiaj wizytówkami dobrego, funkcjonalnego budownictwa, przyjaznego dla osób z nich korzystających. Także samorządy zrobiły wiele by obywatelom ułatwić fizyczny dostęp do sądów dokonując wielu inwestycji o charakterze infrastrukturalnym. Dzisiaj ten wysiłek jest kwestionowany przez Ministerstwo Sprawiedliwości.

Przez lata limanowski sąd stał się stałym elementem Limanowszczyzny. Sprawnie kierowany zapewnia tutejszej społeczności realizację praw obywatelskich i konstytucyjnych. Nie słyszeliśmy nigdy by z powodu swej obsady limanowski sąd miał tracić „zdolność orzeczniczą” co ma być głównym argumentem wprowadzanych zmian.

Powyższe okoliczności skłaniają nas dzisiaj wszystkich – w imię odpowiedzialności wobec społeczności lokalnych, które mamy zaszczyt reprezentować – by wypowiedzieć stanowcze słowa sprzeciwu wobec planowanych zmian, które są przejawem „centralizacji” i nie liczenia się z uwarunkowaniami lokalnymi. Trudno tego rodzaju prawo szanować.

Chcemy by w III Rzeczpospolitej szanowano zdanie samorządów lokalnych, by Państwo działało w sposób przejrzysty i czytelny dla obywatela, by kolejne, chaotycznie wprowadzane zmiany nie łamały zaufania do Państwa i jego organów oraz postanowień Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Chcemy rzetelnej debaty publicznej na temat ukształtowania w Polsce administracji publicznej i wymiaru sprawiedliwości tak by instytucje je tworzące stanowiły spójny i przyjazny dla obywatela system zbudowany w czytelny sposób z uwzględnieniem potrzeb obywateli.

Proponowane przez Ministra Sprawiedliwości zmiany wymogów tych nie spełniają i z powyższych przyczyn nie mogą być przez nas zaakceptowane.”

(Aktualizacja 13:41 28 XII 2011