Koniec z zatorami płatniczymi. Początkujący przedsiębiorcy mają prawo do błędu

Dziś weszła w życie ustawa o ograniczeniu zatorów płatniczych oraz prawo do błędu dla początkujących przedsiębiorców oraz ułatwienia dla rzemiosła. A w planach na następne miesiące rząd PiS ma kolejne ułatwienia dla polskich firm.

Ograniczenie zatorów płatniczych 

Celem ustawy jest wzmocnienie pozycji wierzycieli, w tym zwłaszcza poprawa pozycji mniejszych firm. Dziś - według szacunków – brak zapłaty w terminie dotyka od 80 do 90 proc. przedsiębiorstw w Polsce. Dodatkowo, w praktyce mamy do czynienia z narzucaniem nawet 180-dniowych terminów płatności. 

Kluczowe rozwiązania nowej ustawy
- Skrócenie – do maksymalnie 30 dni od dnia doręczenia faktury – terminów zapłaty w transakcjach handlowych, w których dłużnikiem jest podmiot publiczny (z wyłączeniem podmiotów publicznych będących podmiotami leczniczymi).
- Skrócenie – do maksymalnie 60 dni – terminu zapłaty w transakcjach, w których wierzycielem jest mikro-, mały lub średni przedsiębiorca, a dłużnikiem duży przedsiębiorca (tzw. transakcja asymetryczna).
- Najwięksi podatnicy podatku dochodowego od osób prawnych (grupy kapitałowe i podatnicy CIT, których dochód przekracza rocznie 50 mln euro) będą corocznie przekazywać ministrowi ds. gospodarki (MR) sprawozdania o stosowanych przez siebie terminach zapłaty. Sprawozdania te będą publicznie dostępne, czyli będzie można się z nich dowiedzieć, jak duzi partnerzy realizują swoje zobowiązania oraz ocenić ryzyko wchodzenia z nimi w relacje biznesowe. Pierwsze raporty dotyczące praktyk płatniczych mają być opublikowane w 2021 r. (zostaną w nich podane informacje za 2020 r.).
- Na firmy, które najbardziej opóźniają regulowanie swoich zobowiązań, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów będzie nakładał kary pieniężne. Najpierw Prezes UOKiK – z urzędu lub na wniosek – oceni, czy doszło do nadmiernego opóźnienia, a jeśli tak, to przy wymierzaniu kary będzie uwzględniał wartość niezapłaconych faktur i długość opóźnień w płatnościach. Nie będzie jednak karany dłużnik, który nie płaci, ponieważ jemu również nie płacą.
- Przeniesienie z wierzyciela na dłużnika ciężaru dowodu, że ustalony w umowie termin zapłaty jest rażąco nieuczciwy oraz wprowadzenie możliwości żądania takiego ustalenia w ciągu 3 lat od dnia, w którym nastąpiła lub miała nastąpić zapłata.
- Poszkodowani przez zatory będą mieli prawo do ulgi na złe długi w PIT i CIT, na wzór mechanizmu funkcjonującego w podatku VAT. Oznacza to, że wierzyciel, który nie otrzyma zapłaty w ciągu 90 dni od upływu terminu określonego w umowie lub na fakturze, będzie mógł pomniejszyć podstawę opodatkowania o kwotę wierzytelności (z kolei dłużnik będzie miał obowiązek podniesienia podstawy opodatkowania o kwotę, której nie zapłacił).
- Odsetki ustawowe za opóźnienia w transakcjach handlowych wzrosną o 2 punkty procentowe, czyli do poziomu 11,5 proc. Chodzi o to, aby kredytowanie się kosztem firm przez opóźnianie uiszczenia wynagrodzenia było droższe niż uzyskanie pieniędzy np. z kredytu komercyjnego. Jedynie w transakcjach, w których dłużnikiem jest podmiot publiczny będący podmiotem leczniczym, odsetki pozostaną na dotychczasowym poziomie, czyli 9,5 proc.
- Uproszczenie procedury zabezpieczającej przed sądem cywilnym w sprawach o roszczenia pieniężne z tytułu transakcji handlowych, w których wartość wynagrodzenia nie przekracza 75 tys. zł. Oznacza to, że nie trzeba będzie wykazywać interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia przez sąd – wystarczy, że powód uprawdopodobni roszczenie i okoliczność, że należność nie została uregulowana przez co najmniej 3 miesiące od dnia upływu terminu płatności określonego w fakturze lub umowie. Dzięki temu, po uzyskaniu zabezpieczenia, powód będzie miał większą gwarancję odzyskania swoich należności w przypadku korzystnego wyroku sądu.
- Zróżnicowanie wysokości rekompensat za koszty odzyskiwania należności (obecnie taka rekompensata wynosi 40 euro od każdej niezapłaconej wierzytelności lub jej części). Po zmianach będą wyznaczone trzy progi:
- 40 euro – gdy świadczenie pieniężne nie przekracza 5000 zł;
- 70 euro – gdy świadczenie pieniężne jest wyższe od 5000 zł, ale niższe niż 50 000 zł;
- 100 euro – gdy świadczenie pieniężne jest równe lub wyższe od 50 000 zł.
- Uzupełnienie katalogu czynów nieuczciwej konkurencji (w ustawie o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji) o działanie polegające na nieuzasadnionym wydłużaniu terminów zapłaty za dostarczone produkty lub wykonane usługi. 

Pakiet Przyjazne Prawo 

1 stycznia weszła w życie duża część Pakietu Przyjazne Prawo. 

Najważniejsze rozwiązania PPP to: 

- Prawo do popełnienia błędu - przedsiębiorca, gdy popełni błąd (za który grozi mandat karny lub kara pieniężna), nie dostanie kary, a jedynie pouczenie oraz będzie zobowiązany do usunięcia naruszeń oraz ich skutków w wyznaczonym przez organ terminie. Prawo do błędu obejmie przedsiębiorców zarejestrowanych w CEIDG. Będzie obowiązywać przez rok od dnia podjęcia działalności gospodarczej po raz pierwszy albo ponownie, po upływie co najmniej 36 miesięcy od dnia ostatniego zawieszenia lub zakończenia działalności. Przewidziane są pewne ograniczenia, w tym: popełnianie naruszeń po raz kolejny czy przypadki rażącego lub nieusuwalnego naruszenia prawa (ciężar wykazywany przez odpowiedni organ). Rozwiązanie może dotyczyć ok. 300 tys. przedsiębiorców. Jest wzorowane na doświadczeniach Francji i Litwy. 

- Rozszerzenie definicji rzemieślnika. Dotychczas rzemiosło mogła wykonywać wyłącznie osoba fizyczna (wpis do CEIDG). Od 1 stycznia 2020 r. wykonywanie rzemiosła będzie możliwe także przez spółkę jawną, komandytową, komandytowo-akcyjną, czy jednoosobową spółkę kapitałową. Warunkiem jest to, by co najmniej jeden ze wspólników miał kwalifikacje zawodowe, a pozostali wspólnicy byli małżonkiem lub krewnymi w linii prostej (małżonek, dziecko lub rodzic). To oferta dla ponad 211 tys. rzemieślników z dyplomem mistrza lub świadectwem czeladnika. Podobne rozwiązania są w Belgii i Austrii. 

- Z początkiem roku poszerzają się też możliwości podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej w Polsce przez naukowców z zagranicy, którzy już pracują w naszym kraju. Ma to na celu zatrzymanie wykwalifikowanych i wyspecjalizowanych ekspertów, których nasza gospodarka potrzebuje. 

- Pracownicy gastronomii będą mogli od 1 stycznia 2020 r. przebadać się - pod względem sanitarno-epidemiologicznym - na własny wniosek. Dotychczas badanie to odbywało się wyłącznie na wniosek pracodawcy. Ponadto, jeśli pracownik będzie miał aktualne orzeczenie lekarskie to, przy zmianie pracodawcy, nie będzie podlegać ponownym badaniom sanitarno-epidemiologicznym. 

- Przedsiębiorcy otrzymają jednoznaczne potwierdzenie gwarancji bezpieczeństwa bytowego podczas prowadzonej wobec nich egzekucji komorniczej. Do 1 stycznia 2020 r. nastąpi definitywne wyłączenie z egzekucji kwot niezbędnych przedsiębiorcy i jego rodzinie do utrzymania przez dwa tygodnie. 

- Kolejne ułatwienia sukcesji przedsiębiorstw: zasada przejęcia koncesji, zezwoleń, licencji oraz pozwoleń w przypadku zmiany właściciela przedsiębiorstwa osoby wpisanej do CEIDG; możliwość powołania po śmierci małżonka przedsiębiorcy tymczasowego przedstawiciela (gdy przedsiębiorstwo należy do przedsiębiorcy i małżonka); rozszerzenie katalogu przedmiotów zapisu windykacyjnego o ogół praw i obowiązków wspólnika spółki osobowej, z jednoczesnym poszanowaniem zasad zmiany wspólnika w spółce osobowej z Ksh. 

- Pozostałe rozwiązania: 

- Wprowadzenie postępowania uproszczonego i milczącego załatwienia sprawy (w 14 postępowaniach), 

- Cyfryzacja niektórych obowiązków sprawozdawczych (system teleinformatyczny URE dot. paliw ciekłych), 

- Zniesienie obowiązku dołączania dokumentów będących w posiadaniu instytucji lub zawierających informacje, które może ona ustalić (w 8 postępowaniach), 

- Redukcja liczby wymaganych egzemplarzy dokumentów dołączanych do wniosków (w 4 postępowaniach), 

- Zmniejszenie częstotliwości sprawozdań z kwartalnej na roczną lub półroczną (w przypadku 3 rodzajów sprawozdań). 

Mały ZUS Plus 

Z kolei 1 lutego wejdzie w życie ustawa, która wprowadzi Mały ZUS Plus. Sejm uchwalił ją jednogłośnie – „za” było 433 posłów. Senat nie zgłosił do niej żadnych poprawek, a prezydent podpisał ją w ostatni piątek. 

Uprawnieni do korzystania z Małego ZUS-u w dotychczasowej formule powinni zgłosić chęć korzystania z tej ulgi do 8 stycznia 2020 roku. Następnie - od 1 lutego - będą mogli opłacać składki w ramach Małego ZUS-u Plus, który tego dnia wejdzie w życie. Nową podstawę wymiaru składek wskażą w imiennych raportach miesięcznych albo deklaracjach rozliczeniowych składanych za luty. Z kolei przedsiębiorcy, których Mały ZUS Plus dopiero obejmie, będą mogli zgłosić chęć korzystania z tej ulgi do końca lutego. 

Mały ZUS Plus to rozszerzenie dotychczas funkcjonującego Małego ZUS-u, który od początku 2019 r. pozwolił najmniejszym przedsiębiorcom opłacać niższe składki na ubezpieczenia społeczne, proporcjonalnie do wysokości przychodu osiągniętego przez nich w roku wcześniejszym (zgłosiło się ponad 186 tys.). 

Mały ZUS Plus to rozwiązanie jeszcze korzystniejsze – obejmie ok. 320 tys. osób, których składki będą liczone proporcjonalnie do dochodu. W sumie ich oszczędności z tego tytułu szacujemy na ok. 1,3 mld zł rocznie. Oznacza to średnio kilkaset złotych miesięcznie w kieszeni przedsiębiorców. Wzrośnie próg przychodowy, który dopuszcza do skorzystania z ulgi. Dotychczas kwota ta odpowiadała 30-krotności minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w grudniu w roku ubiegłym (63 tys. zł) Teraz będzie to 120 tys. zł. 

Wydłużony będzie również termin zgłaszania się do Małego ZUS-u Plus. Chcemy, by przedsiębiorcy mieli na to czas w ciągu 30 dni. 

Utrzymane natomiast zostało czasowe ograniczenie korzystania z ulgi – uprawnienie do opłacania Małego ZUS-u plus będzie przysługiwało przedsiębiorcom przez 3 lata w ciągu kolejnych 5 lat. 

IP box 

W 2020 r. przedsiębiorcy będą mogli po raz pierwszy skorzystać z ulgi podatkowej (w PIT i CIT) IP box, która daje im prawo do rozliczenia dochodów pozyskanych w 2019 r. z komercjalizacji wytworzonych bądź rozwiniętych i udoskonalonych praw własności intelektualnej według preferencyjnej stawki podatkowej w wysokości 5%. Ulga IP box jest dopełnieniem obowiązującej od 2016 r. ulgi B+R, która gwarantuje przedsiębiorcom dodatkowe odliczenie od podstawy opodatkowania kosztów poniesionych na działalność badawczo-rozwojową. Zestawienie ulg B+R oraz IP box tworzy w Polsce najbardziej przyjazną w Europie konstrukcję podatkową dla inwestowania w B+R, i - co się z tym wiąże - ponoszenia ryzyka rozwijania przez firmy innowacyjnych projektów. 

Zachowane prawo do bonifikaty 

Praktyka pokazuje, że do końca tego roku nie wszyscy dotychczasowi użytkownicy wieczyści - którzy nabyli własność gruntu 1 stycznia 2019 r. na mocy ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów - otrzymają zaświadczenia, które potwierdzają przekształcenie. Osoby, którym zaświadczenie zostanie doręczone w 2020 roku i w latach następnych będą mogły skorzystać z preferencyjnych bonifikat od opłat jednorazowych, które obowiązują w roku przekształcenia. W tym celu powinny zgłosić zamiar wniesienia opłaty jednorazowej w terminie 2 miesięcy od dnia otrzymania tego zaświadczenia. Aby skorzystać z najwyższej bonifikaty, należy uiścić opłatę jednorazową, która uwzględnia tę bonifikatę w terminie 2 miesięcy od dnia otrzymania od organu informacji o wysokości opłaty jednorazowej, w tym o wysokości udzielonej bonifikaty. 

Rozwiązanie to eliminuje - niekorzystne dla nowych właścicieli - skutki opieszałości organów w procesie powszechnego uwłaszczenia na gruntach mieszkaniowych. 

Po 31 grudnia 2019 r. organy w dalszym ciągu będą zobowiązane do potwierdzania faktu przekształcenia, zaś wydane w 2020 roku i w latach następnych zaświadczenia będą miały pełną moc prawną.