Fabryka, która zmieniła miasto. Premiera monografii o zakładzie Warhanka

Mszana Dolna. W czwartek 23 kwietnia w Miejskim Ośrodku Kultury w Mszanie Dolnej odbędzie się premiera książki Michała Wójcika poświęconej historii przedsiębiorstwa C. Warhanek. Monografia dokumentuje działalność najważniejszego zakładu przemysłowego w regionie przed 1939 rokiem, który wpłynął na przekształcenie miejscowości z rolniczej w ośrodek przemysłowo-handlowy.

W czwartek 23 kwietnia w Miejskim Ośrodku Kultury w Mszanie Dolnej zaprezentowana zostanie nowa publikacja historyczna, która jako jedna z nielicznych dotyczyć będzie dziejów lokalnego przemysłu. Książka Michała Wójcika pt. „Fabryka. Monografia przedsiębiorstwa C. Warhanek w Mszanie Dolnej (1890–1948)” to licząca 380 stron praca naukowa, która szczegółowo opisuje funkcjonowanie zakładu od jego powstania pod koniec XIX wieku aż do momentu upaństwowienia po II wojnie światowej.

Wydarzenie rozpocznie się o godzinie 15:00. W programie przewidziano wystąpienie autora oraz wykład prof. dr. hab. Tomasza Kargola z Uniwersytetu Jagiellońskiego, który przybliży sytuację gospodarczą regionu Mszany Dolnej na przełomie XIX i XX wieku. Spotkanie zakończy koncert muzyki z lat 20. w wykonaniu uczniów Szkoły Muzycznej I stopnia w Niedźwiedziu.

Opisywane w monografii przedsiębiorstwo stanowiło istotny element struktury gospodarczej dawnej Mszany Dolnej. Jak wskazuje autor, zakład należący do czeskiego przemysłowca Karla Warhanka znacząco wpłynął na lokalny rynek pracy i demografię.

Założone w 1890 r. przedsiębiorstwo C. Warhanek zatrudniało przed I wojną światową nawet do 350 osób. Była to filia firmy należącej do Karla Warhanka, czeskiego przemysłowca. Na strukturę organizacyjną zakładu w Mszanie Dolnej składały się: tartak parowy, fabryka konserw rybnych, octownia (od 1943 roku). Na przełomie XIX i XX w. zatrudniono kilkaset osób, co zmieniło strukturę demograficzną Mszany Dolnej, przemieniło ją - przy uwzględnieniu innych czynników jak powstanie Sądu Powiatowego i uruchomienia kolei - z miejscowości rolniczej w przemysłowo-handlową - mówi Michał Wójcik.

Autor w swojej pracy zwraca uwagę na procesy urbanizacyjne, które postępowały wraz z rozwojem fabryki. Wskazuje, że obok sądu i linii kolejowej, przemysł był jednym z filarów tworzących nowoczesną strukturę miasta.

Ze współczesnej perspektywy można zaryzykować tezę, że Sąd Powiatowy (1883), linia kolejowa (1884), a w konsekwencji pojawienie się kapitału przemysłowego na przełomie XIX i XX w., stworzyły w krótkim czasie triadę najważniejszych czynników miastotwórczych w Mszanie Dolnej (nie są to wszystkie czynniki). Czynnik przemysłowy ilustruje najlepiej założony w 1890 r. zakład C. Warhanek jako jedna z największych fabryk w regionie, zatrudniająca przed I wojną światową nawet do około 350 osób. Dyrektorzy fabryki przed I wojną światową i w okresie międzywojennym pełnili m.in. urzędy wójtów - czytamy w zakończeniu książki.

Publikacja została poddana recenzji naukowej. Prof. dr hab. Tomasz Kargol podkreśla, że praca wypełnia lukę w dotychczasowych badaniach nad historią gospodarczą regionu, prezentując nie tylko suche dane ekonomiczne, ale i tło społeczne.

Recenzowany tom studiów jest ważną i interesującą publikacją, wypełniającą lukę w badaniach nad dziejami gospodarczymi Mszany Dolnej. Jej cechą jest wielowarstwowe spojrzenie na tytułowy problem, pokazany z perspektywy historii gospodarczej, historii społecznej, jak również przez pryzmat studiów z zakresu geografii historycznej oraz badań nad społeczeństwem i jego elitami - podano w recenzji.

Wydanie monografii było możliwe dzięki wsparciu finansowemu Miasta Mszana Dolna, Starostwa Powiatowego w Limanowej, Banku Spółdzielczego w Mszanie Dolnej oraz lokalnej Octowni Podhale. Patronat naukowy nad publikacją objął Instytut Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego, a honorowy – Dyrektor Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Krakowie.

Program wydarzenia: 

15:00 — otwarcie wydarzenia i prezentacja dziedzictwa regionalnego
15:30 — wystąpienie autora
16:00 — wykład prof. UJ dr. hab. Tomasza Kargola
16:30 — spotkanie autorskie
17:30 — koncert Szkoły Muzycznej I stopnia w Niedźwiedziu
18:00 — zakończenie