Dziś 94. rocznica śmierci Władysława Orkana

Dziś przypada 94. rocznica śmierci Władysława Orkana, najwybitniejszego z mieszkańców gminy Niedźwiedź. Autor m.in. publicystycznych "Listów ze wsi", który przyszedł na świat jako Franciszek Ksawery Smaciarz w biednej rodzinie w Porębie Wielkiej, zmarł 14 maja 1930 roku w Krakowie.

Władysław Orkan, właściwie Franciszek Ksawery Smaciarz, to powieściopisarz, poeta I dramaturg, który urodził 27 listopada 1875 r. w Porębie Wielkiej. 

Swoją edukację Orkan rozpoczął w Porębie Wielkiej, kontynuował naukę u Ojców Cystersów w Szczyrzycu, a jego szkolna przygoda zakończyła się w gimnazjum św. Jacka w Krakowie, gdzie już w młodości zaczął dawać upust swoim literackim pasjom. Jego pierwsze literackie kroki wspierał Kazimierz Przerwa-Tetmajer, który pomógł młodemu poecie w publikacji jego nowel.

Bardzo dużą rolę w życiu Orkana odegrała jego matka, Katarzyna Smreczyńska, która była zdolna do dużych poświęceń, aby wykształcić synów (m.in.: chodziła pieszo najpierw do Szczyrzyca, a potem do Krakowa nosząc im żywność).

Gdzie nie będzie prądu? Planowane wyłączenia w powiecie limanowskim (LISTA) Słowiańskie tajemnice - dzieci poznały dawne wierzenia

Twórczość Orkana skupiała się na życiu ludzi z terenów górskich, które opisywał z niezwykłą wrażliwością i autentycznością. W swoich dziełach przedstawił realia gorczańskich wsi, ukazując zarówno ich piękno, jak i trudności, z jakimi musieli mierzyć się ich mieszkańcy. Jego proza i poezja pełna była obserwacji natury oraz życia codziennego, a jego zaangażowanie społeczne wyraźnie przejawiało się w „Listach ze wsi”. Przybliżając twórczość nie można ominąć jego „Wskazań dla Synów Podhala”, o których można powiedzieć, że są jakby społecznym testamentem – to wytyczne, które powinny prowadzić synów Podhala ku lepszemu jutru.

Mimo literackiego uznania, życie osobiste Orkana naznaczone było wieloma trudnościami. Główne źródło jego utrzymania stanowiły skromne honoraria za publikacje w czasopismach. W życiu prywatnym doświadczył wielu tragedii, w tym śmierci ukochanej żony Marii oraz córki Zosi.

Zmarł 14 maja 1930 roku, gdy przybył do Krakowa odwiedzić przebywającą w szpitalu swoją ukochaną córkę Zosię (zmarła dwa tygodnie później, nie dowiedziała się o śmierci ojca). Władysław Orkan został pochowany na cmentarzu Rakowickim w Krakowie. Kilka miesięcy później trumna z jego ciałem została przewieziona do Zakopanego. Pociąg zatrzymywał się na każdej stacji - całe Podhale opłakiwało pisarza. Spoczywa na Cmentarzu Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku.