Duchowni z Limanowszczyzny ofiarami systemów totalitarnych

Dziś przypada Dzień Męczeństwa Duchowieństwa Polskiego, ustanowiony przez Konferencję Episkopatu Polski dla upamiętnienia księży i zakonników, którzy stali się ofiarami totalitaryzmów. Z tej okazji przypominamy sylwetki niektórych duchownych związanych z Limanowszczyzną, którzy ponieśli śmierć w czasie II wojny światowej.

29 kwietnia obchodzony jest Dzień Męczeństwa Duchowieństwa Polskiego, upamiętniający duchownych, którzy zginęli w czasie II wojny światowej jako ofiary nazistowskiego i komunistycznego terroru. Wspomnienie zostało ustanowione przez Episkopat w 2002 roku. Data 29 kwietnia nawiązuje do wyzwolenia niemieckiego obozu koncentracyjnego w Dachau, które miało miejsce w 1945 roku - a zatem dokładnie 80 lat temu. Duchowni więzieni w obozie zawierzyli swoje życie św. Józefowi, zobowiązując się do corocznego pielgrzymowania do Kalisza w przypadku przeżycia. Tradycja ta była podtrzymywana aż do śmierci ostatniego z ocalałych — ks. Leona Stępniaka, który zmarł w 2013 roku.

Według danych historycznych, w obozie koncentracyjnym w Dachau przetrzymywano około 3 tysięcy duchownych, z czego 1773 pochodziło z Polski. Ponad 860 z nich zginęło. Wśród ofiar największą grupę stanowili kapłani z diecezji poznańskiej, włocławskiej i łódzkiej. Wśród ofiar byli także duchowni związani z regionem Limanowszczyzny.

Ks. Józef Stabrawa (1881–1942)
Proboszcz parafii w Mszanie Dolnej w latach 1917–1942 oraz dziekan dekanatu mszańskiego. Działał aktywnie na polu duszpasterskim i społecznym. Był m.in. radnym w Starostwie Powiatowym w Limanowej, zaangażowanym w rozwój infrastruktury i modernizację miasta. Podczas okupacji wspierał osoby wysiedlone, pomagał uciekinierom, nawoływał do postaw patriotycznych. Aresztowany przez gestapo 15 września 1941 roku, trafił do Auschwitz, a następnie do Dachau. Zmarł w obozie 17 sierpnia 1942 roku.

Odeszli w ostatnich dniach... Dyrektor z Limanowej w małopolskim zespole

Ks. Stanisław Stanisz (1877–1942)
Urodzony w Sowlinach, przez wiele lat posługiwał w diecezji Green Bay w Stanach Zjednoczonych. Po powrocie do Polski był duszpasterzem w diecezji włocławskiej. Aresztowany w czasie wojny, trafił do Dachau, gdzie zmarł 3 sierpnia 1942 roku po dziesięciu miesiącach pobytu w obozie.

Natomiast w pierwszych dniach Powstania Warszawskiego zginęli dwaj duchowni podchodzący z Limanowszczyzny. W chwili śmierci Józef Palewski ze Starej Wsi miał 77 lat, Franciszek Zasadni z Zasadnego – zaledwie 21. W trakcie tzw. rzezi Woli wraz z 28 współbraćmi, o. Józef Palewski i kleryk Franciszek Zasadni zostali rozstrzelani przez Niemców na placu przed fabryką Kirchmayera i Marczewskiego przy ul. Wolskiej w Warszawie. Egzekucji dokonali żołnierze z 36. Dywizji Grenadierów SS „Dirlewanger”. Ciała pomordowanych zakonników poukładano na stosach ofiar wcześniejszych egzekucji, oblano benzyną i spalono.

O. Józef Palewski (1867–1944)
Redemptorysta, pochodzący ze Starej Wsi (obecnie teren Limanowej), kapłan z ponad 50-letnim stażem, misjonarz, działacz zakonny i wydawca. W czasie okupacji mieszkał w klasztorze redemptorystów na warszawskiej Woli. Zginął podczas tzw. Rzezi Woli 5 sierpnia 1944 roku, rozstrzelany przez niemieckich żołnierzy razem z 28 współbraćmi. Ciała pomordowanych spalono. O. Palewski jest objęty procesem beatyfikacyjnym w grupie polskich męczenników okresu II wojny światowej.

Franciszek Zasadni (1923–1944)
Kleryk pochodzący z miejscowości Zasadne w gminie Kamienica. Formację zakonną rozpoczął w Toruniu, przerwał z powodu okupacji. W 1942 roku przeniósł się do Warszawy, gdzie kontynuował nowicjat. Złożył śluby zakonne tuż przed wybuchem Powstania Warszawskiego. Zginął 5 sierpnia 1944 roku wraz z o. Palewskim w trakcie masowych egzekucji na warszawskiej Woli.